Unua paĝo
Nia teamo
Kontaktoj
Pri ni

    ĉefpaĝo


Prologue anselme, à ton avis, qu’est-ce que c’est que le temps

Elŝuti 432.46 Kb.

Prologue anselme, à ton avis, qu’est-ce que c’est que le temps




paĝo1/14
Dato16.03.2017
Grandeco432.46 Kb.

Elŝuti 432.46 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14

Association Savoir sans Frontières


http://www.savoir-sans-frontieres.com
Le Chronologicon
La Kronologiumo
Jean-Pierre Petit
Traduit par :
Esperantigis Roland Platteau kaj Pierre Chibleur

1 La Kronologiumo

La aventuroj de Anselmo Lanterno

_____________________________________________________________________

2 Lanterno rimas kun konsterno... Tiel Estu ! Sed ĉu Keplero, Neŭtono, kaj Ejnŝtejno ne estis ankaŭ, iel konsternantoj ? Se la scienco antaŭenirus nur sur kutimaj vojoj, ĝi malmulte paŝus !

_____________________________________________________________________

3

_____________________________________________________________________



4

_____________________________________________________________________

5

PROLOGUE

Anselme, à ton avis, qu’est-ce que c’est que le TEMPS ?



ATAŬPAROLO


Anselmo, laŭ via opinio, kio estas TEMPO ?

_____________________________________________________________________

Comment distingue-t-on le PASSE du FUTUR ?
Kiel oni diferencigas la PASINTECON de la ESTONTECO ?

_____________________________________________________________________

Qu’est-ce que tu fais ?
Kion vi faras ?

_____________________________________________________________________

Je vais chercher mon polaroïd.
Mi tuj serĉos mian polaroidon.

_____________________________________________________________________

Voilà, ça doit aller…
Jen tio devas taŭgi....

_____________________________________________________________________

6

Sophie !
Sofio !



_____________________________________________________________________

Regarde, ces deux clichés. L’un est POSTERIEUR à l’autre. Il doit bien y avoir un moyen de classer ces deux prises de vue dans le temps de déterminer leur CHRONOLOGIE.


Rigardu tiujn du kliŝojn. Unu estas POSTA rilate al la alia. Devas ekzisti rimedo por ordigi tiujn du fotaĵon en la tempo, por akiri ilian KRONOLOGION. ___________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

PROBABILITE

PROBABLECO


_____________________________________________________________________

L’idée est bonne mais voici une machine qui va permettre d’illustrer tout cela plus clairement.


L'ideo estas bona, sed jen maŝino, kiu ebligos bildigi tion ĉi pli klare.

_____________________________________________________________________

Il s’agit d’un plateau oscillant autour d’un axe et qui porte des casiers disposés systématiquement.
Temas pri pleto oscilanta laŭ akso, kiu portas fakojn simetrie aranĝitaj.

_____________________________________________________________________

Avant de mettre cette machine en marche, j’ai placé cinq billes dans l’un des casiers, par exemple celui qui se trouve au centre.
Antaŭ ol funkciigi tiun maŝinon, mi lokis kvin globetojn en unu el la fakoj, ekzemple tiu, kiu troviĝas sur la centro.

_____________________________________________________________________


_____________________________________________________________________

7

Voilà, c’est parti. Le plateau, dont l’axe est bien horizontal, oscille doucement, ce qui provoque un mouvement de va-et-vient des billes d’un bord à l’autre.


Jen ekas, la pleto, kies akso bone horizontalas, milde oscilas, kio rezultigas ir-reiran movon je la globetoj de rando al l'alia.

_____________________________________________________________________


_____________________________________________________________________

Regardez : les minuscules irrégularités de la machine et les turbulences de l’air font que les billes ne restent pas dans le casier initial, mais ont au contraire tendance à migrer vers les casiers adjacents.


Rigardu : la etetaj malglataĵoj de la maŝino kaj la aerturbuloj kaŭzas ke la globetojn ne restas al la komenca fako, sed emas drivi al la apudaj.

_____________________________________________________________________


_____________________________________________________________________

Les billes vont et viennent, mais n’ont pas l’air d’avoir la moindre envie de se retrouver dans le même casier.


La globetoj iras kaj reiras, sed ne ŝajnas havi deziron por por troviĝi en la sama fako.

_____________________________________________________________________

Parce que cette situation est beaucoup trop IMPROBABLE.
Ĉar tiu situacio estas tro multe MALPROBABLA.

_____________________________________________________________________

8

Que veux-tu dire ?


Kion vi celas diri ?

_____________________________________________________________________

Réfléchis. Il y a une chance sur cinq qu’un bille se retrouve dans un casier donné, par exemple, le N° 2. Et il y avait également une chance sur cinq qu’une autre bille s’y trouve déjà. Donc il y a une chance sur vingt cinq que deux billes se retrouvent dans le même casier.
Pripensu. Estas po unu ŝanco en kvin, ke globeto troviĝas en certa fako, ekzemple la n° 2. Kaj ankaŭ estis po unu ŝanco en kvin, ke alia globeto jam troviĝus tie. Do estas po unu ŝanco el dudek kvin, por ke du globetoj troviĝu en la sama fako.

_____________________________________________________________________


_____________________________________________________________________

Les PROBABILITES se multiplient et cela fait 1/5 * 1/5 = 1/25


la PROBABLOJ obliĝas, kaj ni ricevas 1/5 x 1/5 = 1/25

__________________________________________________________________

De même, en jetant trois billes au hasard, il y aura (1/5 * 1/5 * 1/5 = 1/125) une chance sur cent vingt cinq de les retrouver toutes dans un casier donné.
Same kiam ni hazarde ĵetas tri globetojn, estos 1/5 x 1/5 x 1/5 = 1/125, t.e. Unu ŝanco el cent dudek kvin retrovi ilin ĉiujn en donita fako.

_____________________________________________________________________


_____________________________________________________________________

Ceci correspond à une chance sur 5 * 5 * 5 = 625 et cela à une chance sur 55 = 3125, soit une probabilité de 1/3125 = 0,00032.


Ĉi tio respondas al unu ŝanco el 5 x 5 x 5 x 5 = 625 kaj tio al unu ŝanco el 55 = 3125, do probableco de 1/3125 = 0,00032.

_____________________________________________________________________


_____________________________________________________________________

Si on considère que toutes les cases sont équivalentes, la probabilité de trouver les cinq billes dans une même case sera P = 5 * 0,00032 = 0,0016


Se oni rigardas ĉiujn fakojn ekvivalentaj, la probablo trovi la kvin globetojn en unu sama fako estos : P = 5 * 0,00032 = 0,0016

_____________________________________________________________________


____________________________________________________________________

9

Si on ne fait aucune différence entre les cases, voici les probabilités attachées à chacune des configurations :


Se oni neniel diferencigas inter la fakoj, jen la probabloj ligitaj al ĉiu el la dislokiĝoj :

________________________________________________________

Drôle : le cas où il y a une bille dans chaque case n’est pas le plus probable.
Strange : la kazo, kie troviĝas unu globeto en ĉiu fako, ne estas la plej probabla.

_____________________________________________________________________

Notons les probabilités liées aux configurations successives, dans notre expérience.
Ni notu la probablojn ligitajn al la sinsekvaj dislokiĝoj en nia eksperimento.

_____________________________________________________________________



SECOND PRINCIPE

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


Elŝuti 432.46 Kb.

  • ATAŬPAROLO
  • PROBABLECO

  • Elŝuti 432.46 Kb.