Unua paĝo
Nia teamo
Kontaktoj
Pri ni

    ĉefpaĝo


Project Gutenberg's a complete Grammar of Esperanto, by Ivy Kellerman Reed

Elŝuti 0.74 Mb.

Project Gutenberg's a complete Grammar of Esperanto, by Ivy Kellerman Reed




paĝo8/23
Dato13.09.2017
Grandeco0.74 Mb.

Elŝuti 0.74 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   23
part-o, part, share.
pen-i, to strive, to try.
traduk-i, to translate.
sag-o, arrow.
sam-a, same.

ALFREDO GRANDA KAJ LA LIBRO.
Antaŭ pli multe ol mil jaroj vivis Alfredo Granda, unu el la plej interesaj personoj pri kiuj ni estas aŭdintaj. Li estis la unua angla reĝo, kiu deziris legi librojn. Li estis ankaŭ la lasta, kiu povis legi ilin, ĝis post multaj jaroj. Unu tagon, dum li estis malgranda knabo kun flavaj buklaj haroj, lia patrino, tre saĝa reĝino, montris al li kaj al liaj fratoj belegan libron. Ŝi diris ke la libro kostis multe da mono en lando trans la maro, kaj ke ĝi nun apartenas al ŝi. Si diris "Miaj filoj, mi donos ĉi tiun libron al tiu el vi, kiu lernos legi ĝin. Kiu el vi estos la unua, kiu povos legi? Tiu ricevos la libron." Nu, Alfredo komencis studi, kaj post ne longe li gajnis la belegan libron. Liaj fratoj eĉ ne penis gajni ĝin. Tiam oni tre malmulte pensis pri libroj. La reĝoj kaj iliaj filoj nur malofte povis legi, kaj treege malofte povis skribi. Oni laŭdis nur personojn, kiuj bone rajdis kaj batalis per sagoj kaj pafarkoj. Sed oni opiniis ke tute ne estis necese scii pri la aferoj, kiujn la libroj rakontas. Tial Alfredo ne ricevis laŭdon pro sia deziro por legi. La sesan aŭ sepan jaron post sia ricevo de la libro, Alfredo volis lerni la latinan lingvon, ĉar tiam oni skribis latine (in Latin) la librojn, kiuj estis plej bonaj. Oni serĉis ĝis la finoj de la lando, kaj iris multajn mejlojn, sed preskaŭ ne povis trovi personon, kiu eĉ estis aŭdinta pri tia lingvo. Fine oni trovis personon por helpi Alfredon, kiu tiam lernis la latinan lingvon. Tiu sama Alfredo estis reĝo multajn jarojn, kaj estis unu el la plej bonaj reĝoj, kiujn la angla lando estas havinta. Alfredo skribis librojn en la latina lingvo, kaj ankaŭ tradukis latinajn librojn en la anglan lingvon.

SENTENCES FOR TRANSLATION.
1. (To be written out in full): 37th, 59th, 73rd, 92nd, 846th, 119th, 1274th, 1910th, 14235th. 2. Before my friend will have finished that mansion (122), it will have cost twenty thousand dollars. 3. Before coming to visit you, I shall have ridden twelve miles on my horse. 4. The grade which you will have received in arithmetic soon after the first of March will be excellent. 5. You do not make mistakes very often in the lessons. 6. I shall try after a few minutes to translate that Latin book, for (ĉar) it seems interesting. 7. It is necessary to study Latin, for I desire to read the stories which are in my Latin book. 8. The one thousand nine hundred and fourth year was a leap-year. 9. The fourth year after that year was also a leap-year. 10. The 1912th year will be a leap-year. There are three hundred and sixty-six days in such a year. 12. Alfred won the book which his mother had bought. 13. Such a book now costs four or five hundred dollars. 14. Alfred the Great was the last king until many years afterward (until after many years) who could read or write. 15. He was the first king in that land who even wished to be able to read books. 16. We often talk about this same King Alfred, and say that he was the father of the English language. 17. People say so (diras tiel) because he translated Latin books into the language of his land, and because he also wrote books in that language.

LESSON XXXII.
KIA AS A RELATIVE ADJECTIVE.

150. The interrogative adjective kia (112) is also used as a relative adjective, referring back to tia, or to some equivalent phrase or word indicating quality, such as sama, etc. In this use it may often be translated "as", or "which":

Mi havas tian libron, kian mi volas, I have such a (that kind of) book as (which kind) I wish.
Tiaj amikoj, kiajn vi havas, estas afablaj, such friends as (of which kind) you have are amiable.
Li deziras tian ĉapelon, kia kostas ses dolarojn, he desires that kind of hat which (kind) costs six dollars.
Mi havas la saman deziron, kian vi, I have the same desire as you (same kind which you have).

KIE AS A RELATIVE ADVERB.

151. The interrogative adverb kie, kien (118) is also used as a relative adverb of place with tie, tien, or some other expression of place for its antecedent.

Any interrogative adverb may also be used to introduce an indirect question, thus serving as a subordinating conjunction (cf. ĉu).



Kien is used when the verb in the relative clause expresses motion toward the place indicated, whether or not its antecedent has this ending. Similarly, kie may refer to tie or to tien:

Mi iros tien, kie vi estas, I shall go there where you are.
Mi estis tie, kien vi iros, I was there (at that place) where you will go.
Mi iros tien, kien vi iris, I shall go to that place to which you went (I shall go where you went).
Mi trovis lin en la urbo, kie li loĝas, I found him in the city where he lives.
Ĉu vi venos ĉi tien, kie ni estas? Are you coming here where we are?

THE FUTURE ACTIVE PARTICIPLE.



152. The future active participle, expressing what the word modified will do or is about to do, ends in -onta, as vidonta, about to see, ironta, about to go:

La forironta viro vokis sian serviston, the man going to depart (the about-to-depart man) called his servant.
La virino salutonta vin estas tre afabla, the woman about to greet you is very affable.
La venonta monato estas marto, the coming month is March.
La venontan semajnon mi foriros, the coming (next) week I shall depart.

THE PERIPHRASTIC FUTURE TENSES.



153. The compound tenses formed by combining the future active participle with each of the three aoristic tenses of esti represent an act or state as about to occur in the present, past, or future, respectively, and are called periphrastic future tenses. Except when great accuracy is desired, these tenses are not often used. A synopsis of vidi in the first person singular and plural of these tenses is as follows:

Present Periphrastic Future. mi estas vidonta,


I am about to (going to) see. ni estas vidontaj,
we are about to (going to) see. Past Periphrastic Future. mi estis vidonta,
I was about to (going to) see. ni estis vidontaj,
we were about to (going to) see. Future Periphrastic Future. mi estos vidonta,
I shall be about to (going to) see. ni estos vidontaj,
we shall be about to (going to) see.

THE SUFFIX -IND-.



154. The suffix -ind- is used to form words expressing worthy of, deserving of, that which is indicated in the root. It may also be used as a root, to form inda, worthy, malinda, unworthy, indo, worth, merit, etc.:

dezirinda, desirable.
laŭdinda, praiseworthy.
mallaŭdinda, blameworthy. rimarkinda, noteworthy, remarkable.
ridinde, ridiculously, laughably.
tradukinda, worth translating.

Vocabulary. ankoraŭ, still, yet.


atak-i, to attack.
bat-i, to beat.
cert-a, sure, certain.
defend-i, to defend.
difekt-i, to spoil.
edz-o, husband.
fajr-o, fire. flar-i, to smell.
gast-o, guest.
ho! Oh!
kri-i, to exclaim, to cry.
kruel-a, cruel.
kuk-o, cake.
lign-o, wood.
suspekt-i, to suspect.

The adverb ankoraŭ expresses the ideas "until and during the present time", "in the future as now and before", "in constant or uniform succession", "in an increasing or additional degree", given sometimes by English yet, sometimes by still: Mi estas ankoraŭ sidanta ĉi tie, I am still sitting here. Li ankoraŭ ne venis, still he has not come (he has not come yet). Li ankoraŭ restos tie, he will still stay there. Ankoraŭ ili venas, still they come. Li estos ankoraŭ pli ruza, he will be still (yet) more crafty.



ALFREDO GRANDA KAJ LA KUKOJ.
Unu fojon antaŭ pli multe ol mil jaroj, soldatoj venis de trans la maro por ataki la anglan reĝon Alfredon Grandan. Ili nek konis nek malamis lin, sed ili sciis ke li estas persono kies landon ili deziras gajni. Ĉi tiuj malamikoj estis venintaj tiel subite ke Alfredo ne estis preta por defendi sian landon kontraŭ ili. Tial li forkuris kelkajn mejlojn de la urbo, kaj sin kaŝis en granda arbaro malantaŭ vilaĝo. Anstataŭ porti reĝajn vestojn li aĉetis tiajn ĉifonojn kiajn kamparanoj kaj malriĉuloj portas. Li loĝis ĉe malriĉa sed laŭdinda kamparano, kiu ne konis la reĝon, kaj tute ne suspektis kia persono lia gasto estas. Unu memorindan tagon Alfredo estis sidanta apud la fajro, kaj estis rigardanta siajn sagojn kaj pafarkon dum li pensis malĝoje pri sia lando. La edzino de la arbarano demandis "Ĉu vi ankoraŭ sidos tie dekkvin aŭ dudek minutojn?" "Jes," respondis la reĝo. Ŝi diris "Nu, estos necese fari pli varmegan fajron por tiaj kukoj kiajn mi nun estas bakonta. Ĉu vi gardos tiujn kukojn kiuj nun estas super la fajro, dum mi kolektos pli multe da ligno?" Alfredo respondis "Certe mi gardos ilin kontraŭ la fajro." La virino serĉonta lignon foriris en alian parton de la arbaro, kie estis multe da ligno, kaj la reĝo penis zorgi pri la kukoj. Sed baldaŭ li forgesis ilin, kaj la fajro ilin difektis. Kiam la virino venis kaj flaris la kukojn ŝi kriis "ho, vi riproĉinda viro! Kvankam vi ankoraŭ sidas tie, vi ne pensas pri la kukoj, kaj la fajro estas difektinta ilin!" Ŝi estis kruele batonta la reĝon, kiam li diris al ŝi kiu li estas, kaj kial li forgesis la kukojn. Tiam ŝi tre hontis, kaj anstataŭ mallaŭdi lin ŝi volis esti ankoraŭ pli bona al li.

SENTENCES FOR TRANSLATION.
1. Alfred the Great was a praiseworthy king who lived more than a thousand years ago. 2. People still talk about him because he not only translated many Latin books into the English language, but also wrote in English. 3. He wished to help the peasants still more. 4. But enemies often attacked him, and finally they conquered his soldiers. 5. Then they hastened to where (151) Alfred was. 6. They were about to attack him, when he rode away secretly (kaŝe) into a large forest. 7. There he dwelt some time in the house of a poor forester. 8. He wore such rags as a peasant usually wears, and did not tell the forester who he was. 9. One day he was sitting near the fire and wondering, "Will the enemy have conquered my soldiers next week?" 10. The forester's wife said, "Will you sit there yet a while and take-care of those cakes? I am about to gather more wood." 11. He replied, "Certainly, I will try to help you." 12. But when after a few minutes the woman smelled the cakes, she knew that the fire had spoiled them. 13. She exclaimed "Oh, what a blame-worthy man!" 14. She commenced to beat the king cruelly, but he did not defend himself. 15. Instead (120), he told her who he was.

LESSON XXXIII.
KIAM AS A RELATIVE ADVERB.

155. The interrogative temporal adverb kiam (123) is also used as a relative temporal adverb, with tiam or an equivalent word or phrase for its antecedent. (It may not be omitted as in English "at the time he came"):

Mi suspektis lin je la tempo kiam li venis, I suspected him at the time when he came (the time that he came).
Li defendis sin tiam, kiam oni atakis lin, he defended himself then, when he was attacked.
Mi ankoraŭ sidos tie ĝis kiam vi venos, I shall still sit there until when you come (until you come).
Post kiam li tiel laŭte kriis, li komencis plori, after he shouted so loudly, he began to cry.

KIEL AS A RELATIVE ADVERB.

156. The interrogative adverb kiel (134) is also used as a relative adverb of manner and degree, with tiel, or same, or an equivalent adverb or phrase for its antecedent. It may often be translated "as:"

Mi defendis min tiel, kiel li defendis sin, I defended myself in that way in which (way) he defended himself.
Vi ne estas tiel kruela kiel li, you are not so cruel as he (is).
Ili batis lin same kiel vi, they beat him in the same way as you (did).
Ili batis lin same kiel vin, they beat him the same as (they did) you.
Kiel mi diris al li, mi estas feliĉa, as I told him, I am happy (antecedent not expressed).
Li parolis tiel mallaŭte kiel antaŭe, he spoke as softly as before.
Ŝi estas tiel bona kiel ŝi estas bela, she is as good as she is fair.

NUMERAL NOUNS AND ADVERBS.



157. Nouns may be formed from the cardinals by addition of the ending -o. After such nouns the preposition da or de is used:

dekduo, a dozen.
dudeko, a score.
deko, a ten, half a score.
cento, a hundred. milo, a thousand.
unuo, a unit.
kvaro, a four, a quartette.
trio, a three, a trio.

The prepositions da and de follow nouns (99, 100) or adverbs (101), while el follows adjectives in the superlative degree (75), cardinal numerals (138), and the pronouns tiu, kiu (106), etc.: dekduo da ovoj, a dozen (of) eggs. dekduo de la ovoj, a dozen of the eggs. dek du el tiuj ovoj, twelve of those eggs. kiu el la ovoj? which one of the eggs? tiu el la ovoj, that one of the eggs. la plej freŝa el la ovoj, the freshest of the eggs.



158. Adverbs may be formed from the cardinals by addition of the ending -e:

unue, firstly, at first.
due, secondly, in the second place.
kvine, fifthly, in the fifth place. deke, tenthly.
sesdeke, sixtiethly.
okdek-kvare, eighty-fourthly.

WORD DERIVATION FROM PREPOSITIONS.



159. Adjectives, verbs and nouns, as well as adverbs (120), may be derived from prepositions by addition of the formative endings (116), with sometimes a special suffix also:

anstataŭi, to replace, to take the place of.
anstataŭulo, a substitute.
antaŭa, previous, preceding.
apuda, near, contiguous, adjacent.
ĉirkaŭi, to surround, to encircle.
ĉirkaŭo, a circuit, a circumference.
kontraŭa, adverse, opposite, contrary.
kontraŭulo, adversary, opponent.
kunulo, comrade, companion.
superi, to surpass, to exceed, to be above.
superege, surpassingly, exceedingly.

Vocabulary. adiaŭ, farewell, goodbye.


akcept-i, to accept, to receive.
elekt-i, to choose, to select.
fest-i, to celebrate, to entertain.
gant-o, glove.
ĝentil-a, courteous.
invit-i, to invite.
ĵus, just, at the moment. kuz-o, cousin.
malgraŭ, notwithstanding.
par-o, pair.
pend-i, to hang.
prez-o, price.
renkont-i, to meet.
ŝu-o, shoe.
uz-i, to use.

The adverb ĵus indicates the elapsing of the least possible time since the act or condition indicated, or between the two acts or conditions indicated. Ni ĵus venis, we just came (we came but a moment ago). Mi havas la saman opinion kian vi ĵus diris, I have the same opinion as you just gave (said). Mi vidis lin ĵus kiam li estis forironta, I saw him just when he was about to depart. Ĵus kiam vi venis li foriris, just as you came he went away.



LA INVITO.
Hieraŭ matene mia kuzo vizitis ĉe ni, kaj invitis min al malgranda festo kiu okazos morgaŭ vespere. Tiam li festos la lastan tagon de la jaro. Li diris ke la gastoj sidos ĉirkaŭ la fajrejo kaj rakontos rakontojn ĝis malfrua horo. Mi akceptis lian ĝentilan inviton, kaj diris ke mi certe venos. Mia kuzo loĝas en la sama urbo kie nia familio loĝas, sed en alia parto. Lia hejmo estas preskaŭ du mejlojn de la nia. Tamen, ni estas bonaj kunuloj, kaj ofte promenas kune. Ĵus kiam li estis elironta el la pordo hieraŭ, mi uzis la okazon (opportunity) por proponi mallongan promenon. Li respondis ke li ĝoje promenos kun mi, malgraŭ la neĝa vetero. Tial ni formarŝis tien, kie la stratoj estis malplej kotaj. La kuzo havas dek ok jarojn, sed mi estas preskaŭ tiel alta kiel li. Mi estas certa ke mi estas ankaŭ tiel forta kiel li. Ni parolis pri multaj interesaj aferoj, kaj bonege nin amuzis, ĝis kiam estis necese hejmen iri. La kuzo diris "adiaŭ," kaj iris rekte hejmen, sed mi iris al granda butiko. Unue, mi volis aĉeti paron da novaj gantoj, por anstataŭi la malnovajn gantojn kiujn mi ankoraŭ estis portanta, kvankam mi aĉetis ilin antaŭ tri monatoj. Due, mi bezonis paron da novaj ŝuoj. Mi iris en la butikon kie pendis tiaj gantoj, kiajn mi ŝatas, kaj oni tuj venis por renkonti min, kaj demandis "Kiajn vestojn vi volas aĉeti?" Oni montris al mi preskaŭ dudekon da paroj da gantoj. Mi elektis tre bonan paron, kaj estis ĵus aĉetonta ilin, malgraŭ la tro granda prezo, kiam mi vidis alian pli belan paron. Tial mi aĉetis ĉi tiun, kaj poste mi rigardis la ŝuojn. Mi trovis rimarkinde bonan paron, ĉar estas centoj da ŝuoj en tiu butiko. Mi tuj aĉetis tiun paron, kaj tiam hejmen iris.

SENTENCES FOR TRANSLATION.
1. My friend likes to live in the city, but his wife prefers to live in their little wooden house in the country. 2. There she can see and smell the flowers, and can take (fari) long walks in the adjacent fields and forest. 3. There are often hundreds of persons in a village, but there are thousands of persons in a city. 4. The larger a city is, the larger and better its stores are. 5. In the second place, one can buy better bread, vegetables and cake in the city. 6. Thirdly, one can also find better gloves, hats and shoes there, and the price is often less. 7. Therefore I make use of the opportunity when I go to the city, and usually buy a pair of new gloves. 8. I am still wearing a pair of gloves which the rain spoiled. 9. Notwithstanding their ugly color, they are still thick and good. 10. But soon I shall buy such a pair as (150) is hanging in the window of that store. 11. The price is low, and I need a new pair now, for my cousin has invited me to a small party (festo) at his house. 12. I accepted his invitation courteously, and said that I would gladly be his guest. 13. We are good comrades, although he is younger than I am. 14. My (girl) cousin, his sister, is older than he is, but he is as tall as she. 15. I was just about to send a letter to him at the minute that (155) he knocked on our door. 16. His visit will take the place of (159) my letter. 17. Just as (just when) he was going away, I said goodbye to him, and said that I would meet him in the park tomorrow. 18. I think that we shall have a pleasant walk, although the weather is still remarkably cold, the same as (156) it was two or three months ago.

LESSON XXXIV.
PREPOSITIONS AS PREFIXES.

160. Any preposition may be used as a prefix to a verb, provided the resulting compound is intelligible. A few prepositional compounds are given below, only verbs being shown, although nouns, adjectives and adverbs may be formed from these (116):

alveni, to arrive.
aldoni, to add.
antaŭdiri, to predict.
ĉirkaŭpreni, to embrace.
ĉeesti, to be present.
dependi, to hang from, to depend.
demeti, to lay aside.
depreni, to subtract.
enhavi, to contain.
eliri, to go out. interparoli, to converse.
kontraŭdiri, to contradict.
kunlabori, to collaborate.
kunveni, to assemble.
priskribi, to describe.
subteni, to support.
surmeti, to put on.
traguti, to percolate.
travidi, to see through
transiri, to cross.

Like English "out" the preposition el often develops in composition a secondary sense of "thoroughly" or "completely" (cf. "I am tired out"): eltrovi, to find out, to discover. elpensi, to think out, to invent. ellabori, to work out, to elaborate. ellerni, to learn thoroughly, to master. eluzi, to use completely, to wear out (transitive).

THE SUFFIX -EBL-.

161. The suffix -ebl- is used to form adjectives, adverbs, etc., expressing the likelihood or possibility of that which is indicated by the root. It may be used as a root, to form ebla, possible, etc.

eltrovebla, discoverable.
legebla, legible.
manĝebla, edible. rompebla, breakable.
videbla, visible.
travidebla, transparent.

The suffix -ebl- is often equivalent to the English suffixes -able, -ible, but these suffixes have other meanings also, as in "readable," worth reading (leginda), "lovable," deserving of love (aminda), etc.

EXPRESSION OF THE HIGHEST DEGREE POSSIBLE.

162. The adverb plej, most (74), modified by kiel eble (as possible), is used to express the highest degree possible:

Ĝi estas kiel eble plej bona, it is the best possible.
Ni estos kiel eble plej saĝaj, we shall be as wise as possible.
Li uzis kiel eble plej malmulte, he used the least possible.
Mi skribis kiel eble plej legeble, I wrote as legibly as possible.

TITLES AND TERMS OF ADDRESS.



163. The words sinjoro, gentleman, sinjorino, lady, fraŭlino, miss, are used like English Mr., Mrs., Miss, before proper names, and are also used as terms of address, without being followed by the name: Adiaŭ, Sinjoro. Adiaŭ, Sinjorino, Goodbye (Sir). Goodbye, Madam.

Fraŭlino B——, ĉu vi konas tiun sinjoron kun Sinjorino C——? Miss B——, do you know that gentleman with Mrs. C——?
Mi ne konas tiun fraŭlinon, I do not know that young lady.
Kien vi volas iri, Fraŭlino? Where do you wish to go (Miss)?
Sinjoro A—— estas tre afabla, Mr. A—— is very amiable.

Cf. English Doctor, Professor, Madam, as terms of address, and also German Mein Herr, gnädige Frau, gnädiges Fräulein, French Monsieur, Mademoiselle, Spanish, Señor, Señora, Italian Signore, etc.

Vocabulary. atent-a, attentive.


aŭskult-i, to listen.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   23


Elŝuti 0.74 Mb.


Elŝuti 0.74 Mb.