Unua paĝo
Nia teamo
Kontaktoj
Pri ni

    ĉefpaĝo


Project Gutenberg's a complete Grammar of Esperanto, by Ivy Kellerman Reed

Elŝuti 0.74 Mb.

Project Gutenberg's a complete Grammar of Esperanto, by Ivy Kellerman Reed




paĝo14/23
Dato13.09.2017
Grandeco0.74 Mb.

Elŝuti 0.74 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   23

Se li vidas tion, li ploras, if he sees that, he weeps (is weeping).
Se li vidis tion, li ploris, if he saw that, he wept.
Li ploros, se li vidos tion, he will weep, if he sees that.
Se li venis hieraŭ, li foriros morgaŭ, if he came yesterday, he will go away tomorrow.
Se li estas vidinta tion, li nun ploras, if he has seen that, he now is weeping.
Se tio estas vidota, li estas punota, if that is going to be seen, he is going to be punished.
Se li estas kaptita, li estos jam punita, if he has been captured, he will already have been punished.

Vocabulary. ambaŭ, both (238).


azen-o, ass, donkey.
ben-i, to bless.
dors-o, back.
form-o, form.
halt-i, to stop (intrans.).
monaĥ-o, monk. mut-a, dumb, mute.
orel-o, ear.
petol-a, mischievous.
propr-a, own, one's own.
se, if.
spir-i, to breathe.
turment-i, to torment.

LA MONAĤOJ KAJ LA AZENO.
Iam du monaĥoj reiris tra la arbaro al la monaĥejo, dum grade krepuskiĝis. Ambaŭ portis pezajn sakojn da terpomoj, kaj baldaŭ laciĝis, sed ne sciis kion fari. Okaze ili ekvidis azenon ligitan al arbo, kaj unu monaĥo, haltinte, diris petole al la alia "Se vi anstataŭos la beston, mi havos portanton por miaj propraj sakoj, kaj ankaŭ por la viaj." Lia kunulo respondis "Nu, se la azeno portos miajn sakojn, mi mem ĝoje restos en ĝia loko." Ĵus dirite, tuj farite (no sooner said than done). Malliginte la ligaĵojn kiuj tenis la azenon, ili ĵetis la sakojn trans la dorson de la utila besto. Unu monaĥo tuj forkondukis la azenon, dum ambaŭ viroj laŭte ridis. Post tio, la dua monaĥo sin ligis per la sama ŝnurego kiu antaŭe tenis la azenon. Kiam revenis la kamparano, kies azeno estis ĵus ŝtelita, li ekhaltis, multe mirigite, vidante homon tie ligita. La monaĥo anoncis al li, "Ĉar mi estis tro manĝema, Dio faris azenon el mi, antaŭ du jaroj. Mi ĵus rericevis mian propran formon." Tuj la kredema kamparano invitis la petolan monaĥon al sia hejmo. La monaĥo restis tiun nokton ĉe la kamparano, kaj la sekvintan tagon li foriris, beninte la kamparanon, sed kaŝe ridante pri la afero. Tiam la kamparano iris vendejon, por aĉeti alian azenon. Li ekvidis sian propran azenon, kiun la unua monaĥo estis sendinta tien, post sia reveno al la monaĥejo. La malsaĝa kamparano, kliniĝinte al la besto, diris "Ho, bona monaĥo, mi vidas ke duan fojon vi jam estis tro manĝema!" La muta besto forte svingis la orelojn kaj skuis la kapon, pro la varma elspiraĵo apud sia orelo. Tio ŝajne estis respondo al la ĵus diritaj vortoj, tial la malsaĝa kamparano ree aĉetis sian propran azenon. Ĉiam poste li nek turmentis nek eĉ laborigis ĝin, kredante la azenon la sankta monaĥo mem.

SENTENCES FOR TRANSLATION.
1. If the subjects of any kingdom whatever did not have a king, in ancient times, they usually asked the sacred gods about it. 2. If the gods informed (sciigis) them that whatever man would come to the temple first would become their king, they immediately chose the first comer (la unuan veninton) king. 3. Whoever was chosen king made the blessed gods a thank-offering, which consisted of something out of his own possessions (227, a). 4. Gordius did not offer to the gods merely the yoke of his wagon, but the whole wagon. 5. A knot of rope was tied between the yoke and the pole. 6. People soon began to say, "If any one soever can untie that knot, he will become ruler of Asia." 7. If any other men tried to untie that rope, they failed. 8. Alexander, though (tamen), had scarcely arrived when he drew (out) his sword from the scabbard, and cut the knot. 9. If you will take-a-seat, I will tell you about the two mischievous monks, returning to the monastery. 10. Both were breathing with difficulty, and stopped to rest. 11. Having noticed a donkey near by, they untied it. 12. One led the long-eared dumb animal away, while the other tied himself in its own place. 13. The credulous (192) peasant believed everything which was told (54) him, even that the monk had formerly had the form of an ass.

LESSON LII.
THE CONDITIONAL MOOD.

241. That indication of the speaker's frame of mind which is given by the form of the verb is called the mood of the verb. All verbs given so far have been in the indicative mood, which represents an act or state as a reality or fact, or in the infinitive mood, which expresses the verbal idea in a general way, resembling that of a substantive. The conditional mood does not indicate whether or not the act or state mentioned is a fact, but merely expresses the speaker's idea of its likelihood or certainty, or is used in an assumption or conclusion dealing with suppositions, not with actual facts. The ending of the conditional mood is -us. The conjugation of vidi in the aoristic tense of the conditional mood is as follows:

mi vidus, I should see.
vi vidus, you would see.
li (ŝi, ĝi) vidus, he (she, it) would see.
ni vidus, we should see.
vi vidus, you would see.
ili vidus, they would see.

COMPOUND TENSES OF THE CONDITIONAL MOOD.



242. In addition to the aoristic tense, the conditional mood has three active and three passive compound tenses, formed by combining the participles with the aoristic tense of esti in the conditional mood. A synopsis of vidi in these compound tenses is as follows:

Active Voice. Present: mi estus vidanta, I should be seeing. Past: mi estus vidinta, I should have seen. Future: mi estus vidonta, I should be about to see. Passive Voice. Present: mi estus vidata, I should be seen. Past: mi estus vidita, I should have been seen. Future: mi estus vidota, I should be about to be seen.

LESS VIVID CONDITIONS.

243. A conditional sentence dealing with suppositions concerning events in present or future time is called a less vivid condition (Less vivid, in contrast to factual conditions (240), which are vivid, because they deal with facts.), and the conditional mood is used in both the assumption and the conclusion:

Se li vidus tion, li plorus, if he should see that, he would weep.
Mi ĝoje helpus vin, se mi povus, I would gladly help you, if I could.
Se vi metus ilin sur la dorson de la azeno, ĝi portus ilin, if you should put them on the donkey's back, it would carry them.
La petola junulo turmentus la monaĥon, se li revenus, the mischievous youth would torment the monk, if he should return.
Se li estus kaptata, li estus punata, if he should be caught, he would be punished.

INDEPENDENT USE OF THE CONDITIONAL MOOD.



244. The conditional mood may be used in a conclusion whose assumption is merely implied, serving thus to soften or make vague the statement or question in which it is used:

Mi ĝoje helpus vin, I would gladly help you.
Ĉu vi bonvole dirus al mi? Would you kindly tell me?
Kiu volus enspiri tian aeron? Who would wish to inhale such air?
Estus bone reteni vian propran, it would be well to keep your own.
La ĉielo vin benus pro tio, Heaven would bless you for that.

THE PREFIX DIS-.



245. The prefix dis- indicates separation or movement in several different directions at once:

disdoni, to distribute.
dispeli, to dispel.
disigi, to separate (trans.). disiĝi, to separate (intrans.).
disiĝo, separation, schism.
dissendi, to send around.

Cf. the English prefix dis- in disperse, disseminate, distribute, etc.

Vocabulary. ĉes-i, to cease, to leave off.


dens-a, dense.
difin-i, to define.
ekzist-i, to exist.
flu-i, to flow.
gravit-i, to gravitate. kaŭz-i, to cause.
leĝ-o, law.
natur-o, nature.
objekt-o, object.
plu, further, more.
turn-i, to turn (trans.).

The adverb plu gives an idea of continuance to the word which it modifies. When used with ne, the two together give an idea of cessation concerning a previous continuous act or state: Ambaŭ parolos plu morgaŭ, both will talk further tomorrow. Mi ne plu haltos, I shall not stop (any) more. Li ne plu ŝajnis muta, he no longer seemed mute.



PRI LA GRAVITADO.
1. Ofte oni parolas pri la pezeco de diversaj objektoj. Tia pezeco estas kaŭzata de la forto kiun oni nomas la gravitado. Pro tiu forto ne nur objektoj sur la tero, sed ankaŭ la tero mem, havas konatan pezecon, kiun la kleruloj jam antaŭ longe kalkulis. La suno kaj la luno simile havas pezecon, ĉar ili ambaŭ, same kiel la tero, moviĝas laŭ tiu sama gravitado kiu efektive regas ĉiujn el la ĉielaj korpoj. Se la gravitado ĉesus ekzisti, la riveroj ne plu fluus antaŭen en siaj fluejoj (beds). Ne fluante de altaj ĝis malaltaj lokoj, la akvo disfluus, aŭ restus tie, kie ajn ĝi okaze estus. Neniom da pluvo falus; kontraŭe, la malsekaĵo en la aero ankoraŭ restus tie, en la formo de densaj mallumaj ĉiamaj nuboj. Ĉiuj vivaj estaĵoj (beings), ĉiuj konstruaĵoj, efektive ĉio, baldaŭ disflugus de la rapide turniĝanta mondo. Ĉiuj ĉi (all these) nun devas resti sur la tero, tial ke la gravitado restigas ilin ĉi tie. Se la gravitado ne plu ekzistus, nenio restus plu sur la tero. La aero mem ne plu ĉirkaŭus nin, sed ĝi ankaŭ forlasus la mondon, tuj maldensiĝinte (having become rarefied). La fama angla filozofo Newton estis la unua, kiu studadis la kialon (reason) de la falado de objektoj. Li komencis, laŭ la rakonto, per okaza ekrigardo al falantaj pomoj en sia propra pomarbejo. Antaŭ tri jarcentoj, li eltrovis ke estas tia forto kia la gravitado, kaj difinis la naturajn leĝojn laŭ kiuj la gravitado sin montras. Ĉi tiu forto, kiu restigas ĉion sur la tero, estas tamen la kaŭzo de nia laciĝado, kiam ni marŝas aŭ kuras, ĉar ĝi faras nin pezaj, kaj tial ni ofte deziras halti kaj ripozi. Estas ankaŭ la malfacileco en la superado de tiu sama forto, kiu faras tiel malfacila la konstruadon de utilaj aerŝipoj.

SENTENCES FOR TRANSLATION.
1. Newton was an Englishman who lived three centuries ago. 2. One day he was walking in his orchard, and, noticing the falling apples, he stood still (ekhaltis) and began to wonder why they fall. 3. He studied the cause of their falling, wishing to discover whatever laws of nature he could. 4. He watched various falling objects, and tried to calculate their velocity (rapideco). 5. Finally he recognized that force which is called gravitation. 6. Of course (kompreneble) gravitation had always existed, but its laws were not noticed or clearly defined until Newton studied the matter. 7. If gravitation should not exist any more, no rain would fall, but instead of condensing, the moisture would remain above our heads in eternal clouds. 8. But gradually the moisture and the air itself, becoming rarefied, would fly away from the earth, being held no longer by the force of gravitation. 9. The water in the rivers would leave off flowing (cease to flow) on toward the sea, because now the water flows from high to low places only on account of gravitation. 10. Instead of gravitating toward the sea, in fact, the water would flow in every direction (245) out of the riverbeds, or would remain there, without moving at all (tute ne movante). 11. Nothing on earth would remain here very long, but everything would fly off the quickly moving world, and leave it entirely bare. Soon, also, the earth itself would break-into-pieces (245).

LESSON LIII.
CONDITIONS CONTRARY TO FACT.

246. A condition contrary to fact indicates that the opposite of what is mentioned has really taken place or is taking place. It expresses the speaker's certainty that an act or state would have been realized, if some other act or state were also realized. Such conditions cannot refer to the future, but only to present or past time. The conditional mood is used:

Se vi estus turninta vin, vi estus vidinta tion, if you had turned, you would have seen that.
Se la malsekaĵo ne estus densiĝinta, ne estus pluvinte, if the moisture had not condensed, it would not have rained.
Se li estus kaptita, li estus punita, if he had been caught, he would have been punished.
Se li estus sidanta tie, mi vidus lin, if he were (if he should be) sitting there, I should see him.
Se la gravitado ne ekzistus, tiu pluvo ne estus falanta, if gravitation did not (should not) exist, that rain would not be falling.

THE VERB DEVI.



247. The verb devi (cf. devo, duty) is equivalent to the verb must (which in English has no future, past, infinitive, etc.), and to to have to, to be obliged to, etc., carrying the idea of must into all tenses and moods. In the conditional mood its meaning is softened into a vaguer sense (of moral obligation), and carries the idea of ought:

Objektoj en la aero devas fali, objects in the air have to fall.
Ni devis agi laŭ la leĝoj, we had to act according to the laws.
Vi devos iri, you must (will have to) go.
Ŝi ne volas devi fari tion, she does not wish to have to do that.
Ili devigis min iri, they compelled me to go.
Vi devus iri, you should go (you ought to go).
Oni devus pensi antaŭ ol paroli, one ought to think before speaking.
Li estus devinta veni, he ought to have come.
Tio devus esti farita, that ought to have been done.

THE PREPOSITION SEN.



248. The preposition sen, without, indicates the omission, absence or exclusion of that which is expressed by its complement. It may be used as a prefix (160), giving a sense of deprivation or exclusion (like that given by the English suffix -less):

Li difinis la vorton sen eraro, he defined the word without an error.
La rivero senĉese fluas, the river flows without ceasing.
Tio estas ne nur senutila sed eĉ malutila, that is not only useless but even harmful.
Li ne plu estas senmona, he is no longer penniless.
Li sentime alproksimiĝis al ĝi, he fearlessly approached it.

English phrases containing "without" as in "without reading," must be changed to phrases clearly containing verbal nouns, as "without the reading of," before translating into an Esperanto phrase with sen. Otherwise a participle with ne should replace the phrase (222): Sen la legado de tio, mi ne komprenus, without (the) reading (of) that, I should not understand. Ne leginte tion, mi ne komprenus, without reading (not having read) that, I should not understand.



Vocabulary. akuz-i, to accuse.
instru-i, to teach.
kondamn-i, to condemn.
konfes-i, to confess, to admit.
konscienc-o, conscience.
kulp-o, guilt.
merit-i, to deserve. nobl-a, noble.
pardon-i, to pardon.
pek-i, to sin.
prav-a, right, correct.
sen, without (248).
So-krato, Socrates.
venen-o, poison.

LA FILOZOFO SOKRATO.
Unu el la plej famaj grekaj filozofoj estis nomita Sokrato. Li estis malbela malalta persono, kun senhara kapo kaj dika korpo, sed malgraŭ tio li estis treege bona, nobla kaj saĝa. Li instruadis per interparolado kun la lernantoj. Kutime li komencis per demando pri io ajn, pri kio la aŭskultanto respondos. Fine, la lernanto grade komprenis ĉu liaj propraj opinioj pri la afero estas pravaj. Ankoraŭ nun oni nomas tiun metodon de instruado per la interparolado "la Sokrata metodo." Sokrato diradis tute sen timo ĉion, kion li pensis, eĉ pri la dioj kaj pri la nekredeblaj rakontoj pri la dioj. Se li ne estus tiel multe klariginta, eble li estus vivinta pli longan tempon. Sed multaj personoj malamis lin, precipe ĉar li donis novajn ideojn al la junuloj, kiuj sekve komencis pensi por si mem, anstataŭ fari tion kion faras ĉiu alia. Tial oni akuzis Sokraton en la juĝejo, nomante lin pekanto kaj malbonfaranto, unue, ĉar li ne disdonas oferojn al la dioj, due, ĉar li enkondukas novajn diojn (ĉar li diris ke supernatura voĉo, kiu sendube estis lia nomo por la konscienco, parolis mallaŭte ĉe lia orelo), trie, ĉar li malbonigas la junularon de la urbo. Se li estus konfesinte la kulpon kaj petinte pardonon, tiam la juĝistoj eble estus punintaj lin per nura (mere) monpago (fine). Sed li fiere respondis ke efektive li multe plibonigas la junularon, kaj anstataŭ esti malutila, aŭ eĉ neutila, li treege utilas al la urbo. Li diris ke oni havas nenian rajton puni lin, sed ke, kaŭze de sia bonfarado al la urbo, li efektive meritas ĉiutagan manĝon senpagan. Tamen, tute ne kompreninte kiel prava Sokrato estas, la juĝistoj mortkondamnis lin. Oni devigis lin trinki la venenon. Iom poste, en la malliberejo, li trankvile adiaŭis siajn plorantajn amikojn, kaj akceptinte la venenan trinkaĵon, sentime ĝin trinkis.

SENTENCES FOR TRANSLATION.
1. Socrates believed that if one knows about good and evil (201) he will do good, but will not do evil. 2. Therefore he wished to help mankind (la homaron), teaching them what the good is. 3. He also wished to discover for himself what is right and what is wrong. 4. So he asked every one whom he met (about) his opinions, and the one-talking-with [him] would also notice whether his own ideas were right or not. 5. But the fellow-citizens of Socrates were jealous, and hated him, because they did not understand him. 6. Therefore they accused him, called him a sinner, and sent around (245) false reports (falsajn sciigojn) about him. 7. Because he said that conscience guided him (in the form of a soft voice at his ear), they accused him of (pri) introducing (218, b) new gods. 8. They also said that he was corrupting the youth of the city. 9. If Socrates had pleaded guilty, and begged for a fine instead of the death-punishment, without doubt he would have been pardoned and fined (monpunita). 10. But he said "I have never in my life sinned in any way, and I do not deserve any sort of punishment." So the judges condemned him to death by the drinking of poison.

LESSON LIV.
SUMMARY OF CONDITIONS

249. The three kinds of conditional sentences, together with the moods and tenses used in them, may be tabulated as follows:

Name Factual Less Vivid Contrary to Fact Subject Matter facts suppositions opposite of facts Time any (usually) future present or past Mood indicative conditional conditional Tense any (usually) aoristic (usually) compound

CLAUSES OF IMAGINATIVE COMPARISON.



250. Clauses of imaginative comparison are introduced by the conjunction kvazaŭ, as though, as if. Sometimes the verb in the comparison may be left unexpressed or merely implied:

Li trinkas la venenon kvazaŭ ĝi estus vino, he drinks the poison as though it were wine.
La kondamnito marŝis kvazaŭ kun malfacileco, the condemned man walked as if with difficulty.
Li konfesis kvazaŭ kulpulo, he confessed like a culprit.

THE USE OF AL TO EXPRESS REFERENCE.



251. Personal pronouns, and less frequently nouns, may be used with the preposition al to express concern or interest on the part of the person indicated by the complement of this preposition:

Li bruligis al si la manon, he burned his hand.
Hi tranĉis al li la barbon, they cut his beard (the beard for him).
Ŝi preparas al ni bonan manĝon, she is preparing us a good meal.
Ĉu vi faros servon al mi? Will you do me a service?

The use of al in this sense, approaching that of por but less purposeful and definite, resembles the "dative of reference" and "ethical dative" of other languages, as in French je me suis brulé la langue, I have burned my tongue, German ich wasche mir die Hände, I wash my hands, Latin sese Caesari ad pedes proicerunt, they threw themselves at the feet of Cæsar, Greek τί σοι μαθήσομαι, what am I to learn for you? etc.



252. By an extension of its use in expressing reference, al may often be used in the place of de expressing separation (170), when the use of de might seem to indicate agency (169) or possession (49):

La luno estas kaŝata al ni de la nuboj, the moon is hidden from us (to us) by the clouds.
Ĝi estas stelita al mi de li, it has been stolen from me by him.

This use resembles the "dative of separation" of other languages, as in German es stahl mir das Leben, it stole the life from me, French il me prend la vie, it takes my life, Latin hunc mihi timorem eripe, remove this fear from me, Greek δέξατό οι σκήπτρον, he took his sceptre from him, etc.

THE SUFFIX -ESTR-.

253. The suffix -estr- is used to indicate the chief, head, or one in control of that which is expressed in the root:

lernejestro, (school) principal.
monaĥestro, abbot.
policestro, chief of police. urbestro, mayor.
estraro, governing body.
ŝipestro, ship-captain.

Vocabulary. Aristejd-o, Aristeides.


ekzil-i, to exile.
enu-i, to be wearied, bored.
ĝust-a, exact.
kvazaŭ, as though, as if (250).
ostr-o, oyster.
ostracism-o, ostracism. popol-o, a people.
pot-o, pot.
senc-o, meaning, sense.
signif-i, to signify.
son-i, to sound.
strang-a, strange.
ŝel-o, shell, bark, peel.

Care must be taken to distinguish ĝusta, exact, ĝuste, exactly, just, from justa, upright, just, juste, justly, and also from the adverb ĵus just.



LA OSTRACISMO DE ARISTEJDO.
La vorto ostracismo havas interesan devenon (origin). En ĝia komenco oni rekonas la grekan vorton kiu signifas "ŝelon de la ostro." En ĝia fino oni vidas la saman "-ismon " kiu, deveninte de la greka, ankoraŭ estas uzata kiel vortfino en multaj diversaj lingvoj. La nuna senco de la vorto, facile trovebla en anglaj vortaroj (dictionaries), devenas de la jena greka kutimo:

Sepdek jarojn antaŭ ol vivadis Sokrato, oni faris strangan leĝon en lia urbo. Laŭ tiu, oni povis ekzili iun ajn estron kies ideoj pri la administrado de la urbo ne ŝajnis pravaj. Ĉi tion oni povis fari, tute sen juĝado aŭ eĉ akuzado, ĉar oni havis la jenan metodon: se ĉe popola kunveno ses mil urbanoj voĉdonis (vote) kontraŭ iun ajn, tiu estis devigata foriri de la urbo, kaj forresti dek jarojn. Li povis neniel havigi (get) al si pardonon, sed devis tuj foriri kvazaŭ konfesinta kulpulo. Por voĉdonoj, oni skribis la nomon de la kondamnoto sur peco da potaĵo (pottery), aŭ pli ofte sur ostroŝelo. Ĝuste tial oni nomas la kutimon ostracismo. Unufoje, kelkaj malamikoj proponis voĉdonadon pri la ostracismo de tre bona kaj nobla viro, nomita Aristejdo, kiu tute ne meritis tian punadon.

Antaŭ ol la kunveno disiĝis, kamparano alproksimiĝis al Aristejdo (kiu mem ĉeestis), petante lian helpon, ĉar la neinstruita kamparano ne povis skribi. La saĝulo diris "Kion vi volas skribi sur la ŝelo?" La kamparano, ne sciante ke li parolas al la viro mem, respondis "Aristejdon." Skribinte ĝin, Aristejdo demandis kun trankvila konscienco "Pro ĝuste kiaj pekoj vi malamas Aristejdon?" La kamparano respondis, "Ho, mi ne kaŝos al vi ke mi eĉ ne konas lin! Sed mi deziras ekzili lin nur ĉar min enuigas la sono de lia nomo. Mi tre enuas ĉiam aŭdante lin nomata Aristejdo la justa!"

1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   23


Elŝuti 0.74 Mb.


Elŝuti 0.74 Mb.