Unua paĝo
Nia teamo
Kontaktoj
Pri ni

    ĉefpaĝo


Karel Čapek esperantigis Josef Vondroušek libro de apokrifoj puno de Prometeo

Elŝuti 345.4 Kb.

Karel Čapek esperantigis Josef Vondroušek libro de apokrifoj puno de Prometeo




paĝo1/7
Dato21.03.2017
Grandeco345.4 Kb.

Elŝuti 345.4 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7

Karel Čapek

 esperantigis Josef Vondroušek



LIBRO DE APOKRIFOJ

Puno de Prometeo

Tuskraĉante kaj ĝemegante post longa pruv-proceduro la eksterordinara senato foriris al konsiliĝo, kiu okazis en ombro de sankta olivo.

"Do, sinjoroj," oscedis Hipometeo, la senatestro. "Jen, kiel damne ĝi treniĝis. Mi opinias, ke mi eĉ ne bezonus prezenti resumon, nu, sed por ke ne estu forrmalaj ekscepcioj - Do, la akuzita Prometeo, ĉi tiea civitano, venigite antaŭ la tribunalon tial, ke li inventis fajron kaj per tio iel - hm, hm - atencis la validan ordon, konfesis, ke: unue, li inventis efektive la fajron; plue, ke li kapablas kiam ajn plaĉas al li, kaŭzi la samon per agado nomata fajroŝtonado; trie, ke li ĉi tiun sekreton, respektive skandalan inventon neniel laŭorde retenis, eĉ ne anoncis al kompetenta loko, sed ĝin malice konigis, respektive donis por fruktuzo al nekompetentaj homoj, kiel estas atestite per depozicioj de koncernaj personoj, kiujn ni ĵus enketis. Mi opinias, ke tio sufiĉas kaj ke ni povus tuj komenci voĉdoni pri la kulpo kaj verdikto."

"Pardonu, sinjoro prezidanto," kontraŭis asesoro Apometeo, "sed mi opinius, ke rilate la gravecon de ĉiu tiu eksterordinara tribunalo eble tamen estus pli konvene, ke al proklamo de la verdikto ni alpaŝu nur post funda interkonsiliĝo kaj - por tiel diri - ĉiuflanka diskuto."

"Kiel vi volas, sinjoroj," konsentis la tolerama Hipometeo. "La afero estas ja klara, sed se iu el vi ankoraŭ volas ion rimarkigi, mi petas."

"Mi permesus al mi rimarkigi nur," aŭdiĝis senatano Ameteo kaj ege ektusis, "ke laŭ mia opinio oni ĉe la tuta afero emfazu speciale unu flankon. Sinjoroj, mi pensas pri la religia flanko. Bonvolu permesi, kio estas tiu fajro? Kio estas tiu eligita fajrero? Kiel konfesis Prometeo mem, ĝi estas nenio alia ol fulmo, kaj fulmo, kiel ĝenerale estas konate, estas manifestiĝo de speciala potenco de Zeŭso la Tondroreganto. Bonvolu klarigi al mi, sinjoroj, kiel venas ia tia Prometeo al dia fajro? Kiarajte li ĝin ekposedis? Kie entute li ĝin prenis? Prometeo volas kredigi al ni, ke simple li ĝin inventis; sed kiaj stultaj elturniĝoj, - se ĝi estus tiel sendanĝera, kial ne estus inventinta la fajron iu el ni? Laŭ mia konvinko, sinjoroj, Prometeo la fajron simple ŝtelis de niaj dioj. Liaj neado kaj elturniĝoj ne erarigos nin. Mi kvalifikus lian punagon kiel ordinaran ŝtelon, due kiel krimon de blasfemado kaj sakrilegio. Ni estas ĉi tie por puni plej severe la sendian arogon kaj por gardi la sanktan posedaĵon de niaj naciaj dioj. Nur tion mi volis diri," finis Ameteo kaj energie mungis en pinton de sia mantelo.

"Bone dirite," konsenitis Hipometeo. "Ĉu ankoraŭ iu havas ion por diri?"

"Mi petas pardonon," diris Apometeo, "sed mi ne povas konsenti kun la konkludoj de la estimata sinjoro kolego. Mi mem alrigardis, kiam la nomita Prometeo ekflamigis la fajron; kaj mi diros al vi sincere, sinjoroj, ja - inter ni - ĝi estas tute nenio. Inventi la fajron, tion scius ĉiu pigrulo, nenifarulo kaj kapropaŝtisto; ni ne inventis ĝin nur tial, ĉar serioza homo, memkomprene, havas nek tempon, nek penson ludadi per ia fajroŝtonado. Mi certigas sinjoron kolegon Ameteon, ke tio estas tute ordinaraj naturfortoj, pri kiuj okupiĝi ne indas al pensanta homo, por ne diri, al dioj. Laŭ mia opinio la fajro estas fenomeno tro bagatela, por tuŝi aferojn al ni ĉiuj sanktajn. Sed la afero havas alian flankon, al kiu mi devas turni atenton de la sinjoroj kolegoj. Nome ŝajnas, ke la fajro estas elemento tre danĝera, ja eĉ malutila. Vi aŭdis aron da atestantoj, kiuj depoziciis, ke provante la buban inventon de Prometeo suferis gravajn brulvundojn, eĉ en kelkaj kazoj damaĝojn je havaĵo. Sinjoroj, se disvastiĝos kulpe de Prometeo la uzado de la fajro, kion bedaŭrinde oni jam ne povas malhelpi, neniu el ni estos sekura pri sia vivo kaj ankaŭ ne pri sia posedaĵo, sed tio, sinjoroj, povas signifi finon de la tuta civilizo. Sufiĉas minimuma malsingardo - kaj antaŭ kio haltos tiu malkvieta elemento? Prometeo, sinjoroj, kulpiĝis pro puninda facilanimeco per tio, ke li enmondigis ion tiom malutilan. Mi formulus lian kulpon kiel krimon de grava korpodifekto kaj endanĝerigado de la publika sekureco. Rilate tion mi estas por dumviva puno per mallibero kun malmola lito kaj katenoj. Mi finparolis, sinjoro prezidanto."

"Vi, kolego, tute pravas," snufis Hipometeo. "Nur ankoraŭ mi aldonus, sinjoroj, por kio entute necesis al ni ia fajro? Ĉu uzadis la fajron niaj antaŭuloj? Veni kun io simila, tio estas - hm hm, ja subfosa agado. Fajroludado, tio ankoraŭ mankis al ni! Kaj konsideru, sinjoroj, kien ĝi kondukos: homoj ĉe la fajro nenecese malhardiĝos, kuŝaĉos en varmo kaj komforto, anstataŭ - nu, anstataŭ batali kaj simile. Rezultos el tio nur sibaritiĝo, dekadenco kaj - hm, entute malordo kaj simile. Mallonge, ion oni jam devas entrepreni kontraŭ tiaj malutilaj simptomoj, sinjoroj. La tempo estas malfacila kaj entute. Nur tion mi volis rimarkigi."

"Tre ĝuste," aŭdiĝis Antimeteo. "Ni ĉiuj certe konsentas kun sinjoro nia prezidanto, ke la fajro de Prometeo povas havi neantaŭvideblajn sekvojn. Sinjoroj, ni ne sekretigu al ni, ĝi estas grandioza afero. Havi fajron en sia povo - kiaj novaj ebloj ĉi tie aperas. Mi citas nur senelekte: forbruligi al malamikoj la rikolton, bruligi iliajn olivboskojn kaj tiel plu. Per la fajro, sinjoroj, estas donita al ni homoj nova forto kaj nova armilo; per la fajro ni iĝas preskaŭ egalaj al la dioj," flustris Antimeteo kaj subite li akre ektondris. "Mi akuzas Prometeon, ke ĉi tiun diecan kaj nesupereblan elementon fajron li konfidis al paŝtistoj kaj sklavoj, al kiu ajn, kiu venis; ke li ne transdonis ĝin en kompetentajn manojn, kiuj gardus ĝin kiel ŝtatan trezoron kaj per ĝi regus. Mi akuzas Prometeon, ke tiamaniere li fraŭdis inventon de l' fajro, kiu devis esti sekreto de princoj. Mi akuzas Prometeon," kriis ekscitite Antimeteo, "ke li instruis fari la fajron ankaŭ al fremduloj. Ke li eĉ ne sekretigis ĝin antaŭ niaj malamikoj. Prometeo ŝtelis la fajron de ni tiel, ke li donis ĝin al ĉiuj. Mi akuzas Prometeon pro landoperfido. Mi akuzas lin pro insidoj kontraŭ la komunumo." Antimeteo pro krio eĉ tusi komencis. "Mi proponas mortpunon," li eligis el si.

"Do, sinjoroj," ekparolis Hipometeo, "ĉu ankoraŭ iu postulas vorton? Do, laŭ opinio de la tribunalo la akuzita Prometeo estas trovita kulpa kiel pro krimo de blasfemo kaj sakrilegio, tiel pro krimo de grava korpolezo, respektive damaĝo al fremda posedaĵo kaj endanĝerigado de la publika sekureco, kaj pro krimo de perfido. Sinjoroj, mi proponas ŝarĝi lin per dumviva puno per mallibero, pliseverigita per malmola lito kaj katenoj, aŭ mortpunon. Hm."

"Eble ambaŭ," enpense subitis Ameteo. "Por kontentigi ambaŭ proponojn."

"Kiel do, ambaŭ punojn?" demandis la prezidanto.

"Ĵus mi pripensas tion," murmuris Ameteo. "Estus eble tiel. . . kondamni Prometeon al tio, ke li estu dumvive alĉenita al roko. . . eble vulturoj elbeki lian malpian hepaton, ĉu vi bonvolas kompreni?"

"Tio estus ebla," diris kontentigite Hipometeo. "Sinjoroj, tio estus foje ekzempla puno je tiaj - hm, krimaj ekstravagancoj, ĉu? Ĉu iu havas ian kontraŭdiron? Do ni estus pretaj."

*

"Kaj kial, paĉjo, vi kondamnis tiun Prometeon al morto?" demandis Hipometeon ĉe vespermanĝo lia filo Epimeteo.



"Tion vi ne komprenas," murmuris Hipometeo, dume ĉirkaŭmordante ŝafan femureton. "Hometo, tia rostita femuro pli bongustas ol la kruda; do, vidu, por io tamen la fajro estas bona. - Tio estis pro kaŭzoj de publika intereso, ĉu vi scias? Kien ĝi kondukus, se iu ajn povus senpune veni kun io nova kaj granda, ĉu? Sed io ankoraŭ mankas al tiu viando - Jen ideo!
Viando Viando estas la karno de besto rigardata aŭ uzata kiel manĝaĵo. Ĝi estas biologie muskola maso aŭ histo, ofte kun graso. Viando por homa manĝado devenas ĉefe de breditaj bestoj, mortigitaj en buĉejo. Temas pri populara kaj komerca klasigo (ne scienca) kiu aplikiĝas nur al surteraj animaloj -normale vertebruloj: mamuloj, birdoj kaj reptilioj-, ĉar, spite la fakton ke oni povas apliki tiun difinon al la maraj animaloj, tiuj eniras en la kategorio de fiŝaĵo, ĉefe ĉe fiŝoj -la krustuloj, moluskoj kaj aliaj grupoj kutime ricevas la nomon de marfruktoj-. Trans ties ĝusta biologia klasigo, aliaj animaloj, kiaj la marmamuloj, estis foje konsiderataj viando kaj foje fiŝaĵo.
" ĝoje li ekkriis. "Rostitan femuron oni devus sali kaj ajli! Jen la ĝusta! Knabo, tio estas ja invento! Vidu, tion tia Prometeo ne malkovrus!"

[1932]


 

Pri dekadenco de l'tempo

Antaŭ la groto estis silente. La viroj foriris tuj matene, svingante la ĵetlancojn, direkte al Blansko aŭ Rájec, kie laŭ spuroj estis trovita grego da boacoj; la virinoj dume kolektis en arbaro oksikokojn kaj nur de temp' al tempo estis aŭdebla ilia akresona kriado kaj babilado; la infanoj plej verŝajne padelis malsupre en rivereto - cetere kiu kapablus tiujn gebubojn kontroli, ularon friponan kaĵ lupmoran. Kaj do la maljuna prahomo Janeĉek dormetis en tiu malofta silento sub modera oktobra suno; verdire li ronkis kaj el lia nazo sonis fajfado, sed li ŝajnigis kvazaŭ li ne dormas, sed gardas la groton de la gento kaj regas super ĝi, kiel decas al maljuna gentestro.

La maljuna Jeneĉekino dismetis freŝan ursofelon kaj komencis ĝin priskrapi per akra siliko. Tion oni devas solide fari, spanon post spano - kaj ne, kiel faras tion la juna, ekpensis la maljuna Janeĉekino; tiu ventkapulino tion nur tiel neglekte duonskrapas kaj jam denove kuras karesi kaj dorloti la infanojn - tia felo, pensas la maljuna Janeĉekino, neniom rezistas, nepre ne, ĝi aŭ sekputriĝas aŭ ŝimiĝas; sed mi ne miksos min en ŝiajn aferojn, pensas sinjorino Janeĉek, se la filo mem tion ne diros al ŝi - Nur laŭvere, ŝpari la juna ne scias. Kaj jen la felo estas trapikita, ĝuste meze de la dorso: Karaj homoj, timtremas la maljuna sinjorino, kiu mallertulo pikis tiun urson en la dorson? Ja per tio senvaloriĝas la tuta felo: Tion la mia neniam farus, diras al si ĉagrene la maljunulino, tiu ĉiam trafis la kolon

"Aĥ ja," ekaĥis tiumomente la maljuna Janeĉek kaj elfrotis al si la okulojn. "Ĉu ili ankoraŭ ne revenis?"

"Ba ne," grumblis la maljuna sinjorino. "Ankoraŭ vi atendos."

"Tja," ekĝemis la maljunuleto kaj dormeme okulumis. "Ba, ili. Jes ja. Kaj kie estas la hominoj?"

"Ĉu mi gardas ilin?" murmuris la maljunulino. "Vi scias ja, ie ili vagaĉas -" "Aĥ ja, ja," oscedis avo Janeĉek. "Ili vagaĉas ie. Anstataŭ - anstataŭ, ni diru, tio aŭ alia - Do tiel. Tiel ĝi statas!"

Estis silento; nur la maljuna Janeĉekino rapide kaj kun kolera fervoro daŭre skrapis la krudan felon.

"Mi diras," aŭdiĝis Janeĉek, gratante enpense sian dorson. "Vi vidos, ke denove nenion ili alportos. Estas ja memkomprene: kun tiuj iliaj sentaŭgaj ostlancoj - Kaj mi senĉese diras al la filo: rigardu, neniu osto estas ja sufiĉe dura kaj firma por ke oni povu fari el ĝi ĵetlancojn! - Tion devas ja rekoni ankaŭ vi kiel virino, ke nek osto nek kornaro havas tiun nu - tian trabativon, ĉu vi scias? Oni trafas per tio oston, kaj oston oni ja ne povas trabati per osto, nu ne? Tio estas memkomprena. Jes, tia ŝtona fetlanco, homido - memkromprene ĝi estas pli peniga, sed kompense ĝi estas, hominjo, instrumento - Sed ĉu la filo lasas, ke oni konsilu al li?"

"Nu jes," diris amare sinjorino Janeĉek. "Hodiaŭ neniu jam toleras la ordonadon."

"Ja mi ne ordonas al iu," ekscitiĝis la maljunulo. "Sed eĉ konsilon ili ne akceptas! Hieraŭ mi trovis tie sub la roko tian belan, platan silikan rompopecon. Sufiĉus priĉizi ĝin iomete ĉe la randoj, por ke ĝi estu pli akra, kaj ĝi estus lancpinto, nu ĝojinde. Do mi ĝin prenas hejmen kaj montras al la filo: Vidu, jen kia ŝtono, nu? - Nu jes, li rediras, sed kion kun ĝi, paĉjo? -- Nu, mi diras, oni povus prihaki ĝin por ĵetlanco. - Ba, paĉjo, diras li, kiu emus ĝin ĉizi kaj filigrani? Da tia malnova fatraso ni havas ja en la groto tutajn amasojn kaj cetere por nenio ĝi taŭgas; eĉ sur la lanco ĝi ne teniĝas, oni ligu ĝin kiel ajn, do kion kun ĝi? - Inertuloj ili estas,"' ekkriis impete la maljunulo. "Hodiaŭ neniu jam volas solide prilabori pecon da siliko, jen la afero. Komfortamaj ili estas. Memkomprene, tia ostpinto estas farita tuĵ, sed ĝi ankaŭ rompiĝas al vi ĉiumomente. Nu ne gravas, diras la filo, do oni donas novan kaj prete. Nu jes, sed kien tio kondukas? Ĉiumomente novan ĵetlancon! Diru mem, kiu tion iam vidis? Hominjo, tia bone farita silika pinto devis elteni longegajn jarojn! Sed mi diras, miaj vortoj praviĝos: ja foje ili ankoraŭ ŝate revenos al niaj solidaj ŝtonarmiloj! Tial mi kolektas kie ajn mi ion trovas: malnovajn sagojn kaj batilojn kaj silikajn tranĉilojn - Kaj tion ili nomas fatraso!"

La maljuna sinjoro preskaŭ sufokiĝis pro aflikto kaj indigno. "Nu vidu," aŭdiĝis sinjorino Janeĉek por alkonduki lin al aliaj pensoj. "Jen la sama afero kun la feloj. Panjo, diras al mi la bofilino, kial ĝin tiom priskrapadi, domaĝe pri la laboro; provu foje tani la felon per cindro, tio almenaŭ ne fetoras." - "Min vi volas instrui," abruptis la maljunulino la forestantan bofilinon, "mi scias, kion mi scias! De ĉiam la feloj estis nur priskrapataj kaj kiaj ili estis! Memkomprene, se estas domaĝe al vi labori - Nur se ili povas iel eviti la laboron! Tial ili senĉese ion elpensas kaj aliigas - Tani felon per cindro! Kiu iam aŭdis tion!"

"Jam estas tiel," oscedis Janeĉek. "Jes ja, ne estas por ili plu sufiĉe bona, kiel ni tion faris. Kaj ili diras, ke niaj ŝtonarmiloj estas maloportunaj por la mano. Do tio estas vero, la komforton ni ne tro atentis; sed hodiaŭ - nununu, por ke vi ne kontuzu viajn manetojn! Diru mem, kien tio kondukos? Rigardu la nunajn infanojn. Nur, avo, lasu ilin, diradas la bofilino, ili ludu. Jes, sed kio estos iam el ili?"

"Se ili almenaŭ ne farus tian rumoron," plendis la maljuna sinjorino. "Misedukitaj ili estas, jen la vera vero!"

"Jen la nuntempa eduko," predikis la maljuna Janeĉek. "Kaj kiam mi iam-tiam diras ion al la filo, li diras: Paĉjo, tion vi ne komprenas plu, hodiaŭ estas alia tempo, alia epoko - Ja, li diras, onidire eĉ la ostarmiloj ne estas ankoraŭ la lasta vorto; foje, li diras, venos homoj al pli kvalita materialo - Nu sciu, tio estas jam tro: kvazaŭ iu vidus iam alian firman materialon krom ŝtono, ligno aŭ osto! Tion vi mem devas rekoni, kiel malsaĝa virino, ke, - ke - ke tio superas ĉiun limon!"

La manoj de sinjorino Janeĉek sinkis en la sinon. "Vi," ŝi diris, "kaj de kie ili prenas ĉi tiujn sensencaJojn?"

"Nu, laŭdire ĝi estas nun moderna," maĉetis sendente la maljunulo. "Mi petas vin, tie en tiu direkto, kvar tagojn da marŝo de ĉi tie, almigris ia nova gento, tia fremda kanajlaro, kaj ili tion onidire tiel faras - Vi devas scii, ĉiujn ĉi malsaĝaĵojn la niaj havas de ili. La ostarmilojn kaj ĉion. Eĉ - eĉ ili aĉetas tion de ili," li ekkriis ekscitite. "Por niaj bonaj feloj! Kvazaŭ iam io bona venus de fremduloj! Nur nenion komenci kun iu fremda aĉularo! Kaj entute, ĝi estas malnova sperto de la antaŭuloj: ĉiu fremdulo estas senhezite atakenda kaj likvidenda. Tiel estis de ĉiam: neniajn ceremoniojn kaj mortigi. - Ba ne, paĉjo, diras la filo, nun estas alia situacio, nun oni enkondukas var-interŝanĝon - Vai-interŝanĝo! Se mi iun mortigas kaj prenas de li, kion li havas, do mi ricevas lian varon kaj nenion mi donas al li por tio - do kial ia interŝanĝo? Tute ne, paĉjo, diras la filo, tiel vi pagas per homaj vivoj, kaj domaĝe pri ili! - Do jen vi havas: estas onidire domaĝe pri homaj vivoj! Jen la nunaj opinioj," grumblis la maljuna sinjoro malplaĉe. "Malkuraĝuloj ili estas, jen ĉio! Domaĝe pri la vivoj! Kaj diru, kiel iam vivtenos sin tiom da homoj, kiam ili ne buĉados unu la alian? Jam nun estas da tiuj boacoj diable malmulte! Vidu, homvivojn ili bedaŭras; sed la tradicion ili ne respektas, siajn antaŭulojn kaj gepatrojn ili ne estimas - Ja, ĝi estas dekadenco," elpuŝis impete avo Janeĉek. "Antaŭ nelonge mi rigardas, iu tia nazgutulo desegnaĉas per kolora kreto sur muro de la groto figuron de bizono. Mi donis al li kapfrapon, sed mia filo diras: Nur lasu lin, tiu bizono estas ja kvazaŭ vivanta! - Nu, tio vere jam troas! Ĉu oni iam faris tiajn senbezonaĵojn? Se vi havas nenion por labori, bubo, do priĉizu iun silikon, sed ne pentru bizonojn surmure! Ĉu estas al ni bezonaj tiaj stultaĵoj?"

Sinjorino Janeĉek kunpremis severe la lipojn. "Se nur bizonojn," ŝi avarvortis post momento.

"Kion do?" demandis la avo.

"Nu nenio," defendis sin sinjorino Janeĉek, "estas al mi honte tion diri - Do, por ke vi sciu," ŝi decidiĝis subite, "hodiaŭ matene mi trovis. . . en la groto. . . pecon da mamuta dentego. Ĝi estis skulptita. . . kiel nuda virino. Mamojn kaj ĉion, ĉu vi scias?"

"Aj, aj," miregis la maljunulo. "Kaj kiu skulptis tion?"

Sinjorino Janeĉek skuis indigne la ŝultrojn. "Kiu scias. Verŝajne iu el la junaj. Mi jetis tion en la fajron, sed - Tiajn mamojn ĝi havis! Fi!"

"- Nu, jam vere tro," elpuŝiĝis el avo Janeĉek. Kia senmoralo! Vidu, jen sekvo, ke ili ĉizas ĉion eblan el ostoj! En nian menson neniam venis tia malĉastaĵo, ĉar el la siliko ĝi eĉ ne estus farebla - Kien tio kondukas! Jen iliaj inventoj! Senĉese ili ion inventados, senĉese ion novan ili enkondukados, ĝis ili ĉion ruinigos kaj detruos - Kaj mi diras," vokis la prahomo Janeĉek en profeta ekstazo, "ke ĝi jam longe ne daŭros!"

[1931]


 

 

Kiel dum malnovaj tempoj

Al Eŭpatoro, civitano el Tebo kaj korbisto, kiu sidante sur korteto plektis siajn korbojn, alkuris lia najbaro Filagoro kaj vokis jam de malproksime: "Eŭpatoro, Eŭpatoro, lasu viajn korbojn kaj aŭskultu! Okazas teruraj aferoj!"

"Kie brulas?" demandis Eŭpatoro kaj ŝajnis, ke li volas leviĝi. "Tio estas pli malbona ol fajro," diris Filagoro. "Ĉu vi scias, kio okazis? Oni volas akuzi nian armeestron Nikomaĥon! Iuj diras, ke li estas akuzata pri intrigoj kun Tesalanoj, kaj aliaj asertas, ke oni riproĉas al li iajn rilatojn kun la Partio de Malkontentuloj. Venu tuj, ni amasiĝas sur la placo!"

"Kaj kion mi tie faru?" demandis Eŭpatoro hezite. "Ĝi estas ekstreme grava," parolis Filagoro. "Jam estas tie multaj oratoroj; unuj asertas, ke li estas senkulpa, kaj la aliaj diras, ke li estas kulpa. Venu aŭskulti ilin!"

"Atendu," diris Eŭpatoro, "nur kiam mi finfaros la korbeton. Kaj diru al mi, pri kio propre tiu Nikomaĥo estas kulpigata?"

"Ĝuste tion oni ne scias," diris la najbaro. "Oni diras tion kaj alion, sed la oficialaj lokoj silentas, ĉar la enketado ne estas ankoraŭ finita. Sed sur la placo estas tumulto, io vidinda por vi! Kelkaj krias, ke Nikomaĥio estas senkulpa - "

"Atendu iom; kiel ili povas krii, ke li estas senkulpa, kiam ili ne scias tute certe, pri kio li estas akuzata?"

"Estas egale; ĉiu ion aŭdis kaj parolas nur pri tio, kion li aŭdis. Ĉiu rajtas paroli pri la aŭditaĵo, ĉu? Mi kredus, ke Nikomaĥo volis nin perfidi al Tesalanoj; iu tion tie diris kaj rakontis, ke iu lia konato vidis ian leteron. Sed iu homo diris, ke ĝi estas komploto kontraŭ Nikomaĥo kaj ke li scias pri tio parolindaĵojn - Onidire ankaŭ en tion estas implikita la registaro de la komunumo. Ĉu vi aŭdas, Eŭpatoro? Nun estas demando -"

"Atendu," diris la korbisto. "Nun estas demando: ĉu la leĝoj, kiujn ni donis al ni, estas bonaj aŭ malbonaj? Ĉu pri tio parolis iu sur la placo?"

"Ne sed ne pri tio temas; temas pri Nikomaĥo."

"Kaj ĉu diras iu sur la placo, ke la oficistoj, kiuj enketas Nikomaĥon, estas malbonaj kaj maljustaj?"

"Ne, pri tio oni tute ne parolis."

"Do, pri kio oni parolis?"

"Mi diras ja tion al vi: pri tio, ĉu Nikomaĥo estas kulpa aŭ senkulpa."

"Aŭdu, Filagoro se via edzino disputus kun viandisto, ke li ne donis al ŝi ĝustan funton da viando, kion vl faros?"

"Mi helpos al mia edzino."

"Ba ne; vi rigardos, ĉu la viandisto havas bonan pezilon."

"Tion mi scias ankaŭ sen vi, homo."

"Do vi vidas. Kaj poste vi rigardos, ĉu la pesilo estas en ordo."

"Ankaŭ tion vi ne bezonas diri al mi, Eŭpatoro."

"Mi ĝojas. Kaj kiam la pezilo kaj pesilo estas en ordo, vi rigardos, kiom pezas tiu peco da viando, kaj vi tuj vidas, ĉu pravas la viandisto aŭ via edzino. Estas strange, Filagoro, ke la homoj estas pli sagacaj, se temas pri ilia peco da viando, ol se temas pri la publikaj aferoj. Ĉu Nikomaĥo estas kulpa aŭ senkulpa? Tion montros pesilo, se la pesilo estas en ordo. Sed por bone pesi oni ne rajtas blovi al la pesil-teleroj, por ke ili kliniĝu al tiu aŭ alia flanko. Kial vi asertas, ke la oficistoj esplorontaj la aferon de Nikomaĥo estas trompuloj aŭ kio?"

"Tion neniu diris, Eŭpatoro."

"Mi pensis, ke vi ne kredas al ili; sed se vi ne havas kaŭzon ne kredi al ili, kial vi, ĉe ĉiuj dioj, blovas en iliajn pesiltelerojn? Aŭ estas tial, ĉar ne gravas por vi, ke aperu la vero, aŭ tial, ĉar ĝi konvenas al vi nur por tio, ke vi povu dividi vin en du partiojn kaj disputi. Tondro batu vin ĉiujn, Filagoro; mi ne scias, ĉu Nikomaĥo estas kulpa, sed vi ĉiuj estas diable kulpaj pri tio, ke vi volonte atencus la justecon. Estas strange kiel la vergoj estas nunjare malbonaj; ili fleksiĝas kiel ŝnuretoj, sed havas neniun solidecon. Povus esti pli varme, Filagoro; sed tio estas en la manoj de dioj kaj ne de ni homoj."

[1926]

 

Tersito



Estis nokto kaj la viroj aĥajaj alsidiĝis pli proksimen al la fajro.

"La ŝafaĵo denove ne estis manĝebla," aŭdiĝis Tersito, fosetante en la dentoj. "Mi miras pri vi, Aĥiajoj, ke vi tion toleras. Mi vetus, ke i1i havis por vespermanĝo minimume virŝafetojn unujarajn; sed memkomprene, por ni, la maljunaj soldatoj, fetora virkapro estas sufiĉe bona. Homidoj, kiam mi rememoras la ŝafaĵon ĉe ni en Greklando -"

"Lasu tion, Tersito," murmuris paĉjo Eŭpatoro. "Milito estas milito."

"Milito," rediris Tersito. "Mi petas vin, kion vi nomas milito? Tion, ke ni ĉi tie preskaŭ la dekan jaron gapas pro nenio kaj por nenio? Mi diros al vi, junuloj, kio ĝi estas: ĝi estas neniu milito, nur la sinjoroj armeestroj kaj ranguloj faris al si je ŝtataj kostoj ekskurson; kaj ni malnovaj soldatoj, ni buŝmalfermu je tio, kiel iu dando, nazviŝulo kaj panjo-fileto kuradas tra la tendaro kaj fanfaronas pri sia ŝildo. Tiela ĝi estas, homido."

"Vi opinias Aĥilon Peleidon," diris juna Laomedonto.

"Tiun aŭ iun alian," deklaris Tersito. "Kiu havas okulojn en la kapo, scias, kiun ĝi celas. Sinjoroj, tion ja neniu kredigos al ni: se temus vere pri tio konkeri tiun idiotan Trojon, do ni ĝin jam delonge havus. Nur ege terni kaj ĝi estus jam ŝutiĝinta. Kial oni ne entreprenas atakon kontraŭ la ĉefa pordego? Vi scias, tian solidan imponan sturmon kun krio, minacoj kaj kantado de militkantoj kaj tuj estus fino de la milito."

"Hm," murmuris rezonema Eŭpatoro, "per kriado Trojo ne falos."

"Jen, kiel vi eraras," bruis Tersito. "Scias ĉiu infano, ke Trojanoj estas timeguloj, malbravuloj, skabiuloj kaj kanajlaro. Nur unufoje energie montri al ili, kiuj ni estas, Grekoj! Vi okulus, kiel ili retiriĝus kaj ĝemaĉus pri kompato! Sufiĉus iam-tiam ekataki trojajn virinojn irantajn vespere por akvo -"

"Ataki virinojn," ŝultrolevis Hipodamo el Megaro, "tion, Tersito, oni ne faras."

"Milito estas milito," ekkriis Tersito kuraĝege. "Vi, Hipodamo, estas bela patrioto! Ĉu vi pensas, ke ni venkos en la milito per tio, se moŝta Aĥilo unufoje en kvaronjaro aranĝas publikan interbatiĝon kun tiu blufulo Hektoro? Homo, tiuj du estas glate interkonsentintaj kaj ludekzercitaj, vere ĝojinde; iliaj dueloj, tio estas solo-numeroj, por ke flavbekuloj pensu, ke tiuj du batalas por ili! Hej, Trojo, hej, Helaso, venu gapi, sinjorojn heroojn! Kaj ni ceteraj, ni estas nenio, nia suferado valoras unu tuson, pri ni eĉ ne hundo ekbojos. Mi diros ion al vi, Aĥajoj: Aĥilo ŝajnigas heroon, nur por preni ĉiun kremon kaj por senigi nin pri la militmeritoj; li volas, ke oni parolu nur pri li, kvazaŭ li estus ĉio kaj la aliaj kvazaŭ ne ekzistus. Jen la afero, junuloj. Kaj la milito trenaĉas sin nur tial, por ke sinjoro Aĥilo povu pufigi sin kiel, dio scias, kia heroo. Mi miras pri vi, ke vi tion ne vidas."

"Mi petas vin, Tersito," aŭdigis la juna Laomedonto, "kion ja faris al vi Aĥilo?"

"Al mi? Eĉ ne minimumon," diris indigne Tersito. "Kian intereson mi havas je li? Volu scii, kun li mi tute ne parolas; sed la tuta popolo estas sata de tio, kiel tiu ulo ŝajnigas sin grava. Ekzemple tiu lia spitado en la tendo. Ni vivas en tia historia tempo, kiam temas pri honoro de nia Helaso; la tuta mondo observas nin - kaj kion faras sinjoro heroo? Li kuŝaĉas en la tendo kaj deklaras, ke li ne batalos. Ĉu eble ni ellaboregu anstataŭ li la historian tempon kaj la honoron de la tuta Helaso? Sed tiel estas; kiam estas alvenonta penego, Aĥilo rampas en la tendon kaj ŝajnigas ofenditon. Fi, komedio! Jen la naciaj herooj!

En mitaroj kaj folkloroj, heroo estas roluloj alfrontantaj danĝerajn kaj malfavorajn cirkonstancojn kaj - eĉ se malfortaj - montrantaj kuraĝon (je fizika kaŭ morala defio) kaj deziron sinoferi (t.e. heroismo) por valoro pli grava ol si mem.
Malbravuloj ili estas."

"Mi ne scias, Tersito," diris la rezonulo Eŭpatoro. "Aĥilo estas laŭdire terure ofendita, ĉar Agamemnono resendis al la gepatroj tiun lian sklavinon, kiel ŝi nur estas nomata, Brisedino aŭ Ĥriseidino, aŭ iel simile. Peleido faras el tio aferon prestiĝan, sed mi pensas, ke la knabinon li vere amis. Homido, tio ne estos ia komedio."

"Al mi vi volas ion rakonti," diris Tersito. "Mi scias bone, kiel ĝi estis. Agamemnono simple forlogis de li tiun inon, ĉu sciate? Memkomprene, da rabitaj juveloj li havas abundege kaj virinan karnon li avidas kiel virkato - Jam ĝuste sufiĉe, da tiuj virinoj: pro tiu vagaĉa Helena la milito komenciĝis kaj nun denove ĉi tio - ĉu vi aŭdis, ke Helena en la lasta tempo amrilatas al Hektoro? Homoj, ŝin havis en Trojo ĉiu ajn, ankaŭ tiu avo super tombo, la ŝima Priamo. Kaj pro tia ĉiesulino ni ĉi tie suferu kaj batalu? Dankon, mi ne volas!"

"Oni diras," rimarkigis sinĝene la juna Laomedonto, "ke Helena estas tre bela."

"Oni rakontis," diris Tersito malrespekte: "Ŝi forburĝonis eĉ troe kaj krome ŝi estas inaĉo, kiun neniu povas egali. Mi donus por ŝi eĉ ne saketon da faboj. Junuloj, mi dezirus al tiu malsaĝa Menelao, ke ni gajnu la militon kaj ke li rericevu Helenan. La tuta beleco de Helena estas legendo trompo kaj iom da ŝminko."

"Kaj ni," diris Hipodamo, "ni Danaoj, Tersito, ni batalas pro nura legendo?"

"Kara Hipodamo," diris Tersito, "ŝajnas, ke vi ne komprenas tion. Ni, Helenoj, ni militas unue, por ke la maljuna vulpulo Agamemnono amasigu plenajn sakojn da rabaĵo; due tial, por ke la dando Aĥilo kontentigu sian senbridan ambicion; trie tial, por ke la trompulo Odiseo priŝteladu nin ĉe la militliveroj; kaj fine tial, por ke iu koruptita foirkantisto, iu Homero aŭ kian nomon havas tiu vagulo, por kelkaj malpuraj moneroj glorigu la plej grandajn perfidulojn de la greka nacio kaj ĉe tio senhonorigu aŭ almenaŭ silentigu la verajn, modestajn oferemajn heroojn aĥajajn, kiaj vi estas. Tiel statas la afero, Hipodamo."

"La plej grandaj perfiduloj," diris Eŭpatoro, "tiu vorto estas, Tersito, tro forta."

"Do, por ke vi sciu," elpuŝis Tersito kaj dampis la voĉon, "mi havas pruvojn pri ilia perfido. Sinjoroj, ĝi estas terura: mi ne diros al vi ĉion, kion mi scias, sed nur unu aferon enskribu post viajn orelojn: ke ni estas venditaj. Tion ja vi mem devas vidi: ĉu estas penseble, ke ni, Grekoj, la plej kuraĝa kaj plej kultura nacio en la mondo, jam delonge ne estus konkerintaj tiun Trojan sterkejon kaj ne finus kun tiuj mizeruloj kaj stratbuboj en Iliono, se ni ne estus dum jaroj kaj jaroj perfidataj?

La vidkapablo aŭ vida percepto estas tiu el la kvin sensoj, kiu ebligas percepton, observon, kaj analizon de onia medio per la ricevo kaj interpretado de lumo. La sensa organo estas la okulo -kiu konsistas el la okula globo kaj la pluaj organoj- estas la organo, kie registriĝas impresoj de videbla lumo, sed la vidprocedo inkluvizas ankaŭ agadojn en specifaj regionoj de la cerbo (vida kortekso): Tie la kolektitaj informoj analiziĝas kaj kunordiĝas laŭ formo, koloro, materialo, reliefo, ktp., kaj kompariĝas kun antaŭe memorigitaj bildoj. La vidkapablo estas celata precipe por perceptado de kontrasto, kaj per tio ankaŭ konturoj. La vidkapablo tial permesas vidadon de la konturoj de objektoj, iliajn distancojn kaj signife ĝi partoprenas en orientado en spaco. Por homo, vidkapablo estas la plej grava senso, kiu perceptigas proksimume 80 % da ĉiuj informoj pri la medio. Iuj uzas okulvitrojn por plibonigi sian vidkapablon. Oni kiu ne povas vidi, aŭ kiu preskaŭ ne povas vidi estas blinda.
Ĉu, Eŭpatoro, vi opinias nin, Aĥajojn, tiaj malkuraĝuloj kaj hundoj, ke ni jam delonge ne estus pretaj kun tiu malpura Trojo? Ĉu eble Trojanoj estas pli bonaj soldatoj ol ni? Aŭdu, Eŭpatoro, se vi tion pensas, tiam vi eĉ ne Greko povas esti, sed iu Epirano aŭ Traco. Vera greka antikva homo devas kun doloro senti, en kia malhonoro kaj kanajlo-reĝimo ni vivas."

"Vero estas," opiniis enpense Hipodamo, "ke la milito malbene sin trenas."

"Do vi vidas," ekkriis Tersito. "Kaj mi diros al vi kial: ĉar Trojanoj havas siajn aliancanojn kaj helpantojn inter ni. Eble vi scias, kiun mi aludas."

"Kiun?" diris serioze Eŭpatoro. "Nun, Tersito, vi devas jam tion finfari se vi jam komencis."

"Maleme mi tion diras," defendis sin Tersito. "Vi, Danaoj, min konas, ke mi ne klaĉas; sed se vi pensas, ke ĝi estas en publika intereso, mi diros al vi teruran aferon. Antaŭ nelonge mi parolis kun kelkaj bonaj, bravaj Grekoj; kiel patrioto mi parolas pri la milito, pri la malamiko, kaj kia jam estas mia greka malkaŝema karaktero, mi diras, ke Trojanoj, niaj mortinsidaj kaj kruelegaj malamikoj, estas hordo da malkuraĝuloj, ŝtelistoj, nenifaruloj, ĉifonuloj kaj ratoj kaj ke ilia Priamo estas senila maljunulo kaj ilia Hektoro malbravulo. Vi agnoskos ja, Aĥajoj, ke tio estas vera greka opinio. Kaj jen subite elpaŝas el ombro Agamemnono mem - li jam eĉ ne hontas spioni! - kaj diras: Malrapide, Tersito; Trojanoj estas bonaj soldatoj, Priamo estas brava maljuna viro kaj Hektoro estas heroo. Post tio li turniĝis je kalkano kaj malaperis pli frue, ol mi povis lin laŭmerite rebati. Sinjoroj, mi restis kiel brogita. Aj, aj, mi diris al mi, jen de kie la vento blovas. Nun ni jam scias, kiu enportas en nian tendaron maldisciplinon, etanimecon, kaj malamikan propagandon! Kiel do ni povas gajni la militon, se tiuj malnoblaj Trojanoj havas siajn helpantojn, siajn partianojn en nia mezo, ja eĉ pli malbone, rekte en nia ĉefa stabo? Kaj vi pensas, Aĥajoj, ke tia perfidulo faras sian subfosan laboron por nenio? Ba ne, homido, tiu ne laŭdegos senpage niajn naciajn malamikojn; tiu devis por tio, hometo, ricevi de Trojanoj egan rekompencon. Nur tion, junuloj, iom komparu: la milito estas intence plilongigata, Aĥilo estis intence ofendita, en nia armeo estas aŭdeblaj nur plendoj kaj grumblado, ĉie kreskas maldisciplino - mallonge, ĉio estas nura kanajlado kaj ŝtelado. Kiun ajn vi rigardas, estas perfidulo, koruptito, fremdulo kaj ŝakrulo. Kaj kiam iu malkovras iliajn artifikojn, ili diras, ke li estas kritikaĉulo, kaj skismiga elemento. Tion havas niulo por tio, ke li volas, konsiderante nek dekstron nek maldekstron, servi nur al sia nacio kaj al ĝia honoro kaj gloro; Jen, kien ni, la antikvaj Grekoj, finvenis! Mire ke ni ne sufokiĝas pro ĉiu ĉi ŝlimo! Iam oni skribos pri nia tempo kiel pri periodo de la plej profunda nacia malhonorigo kaj sklavigo, honto, malgrandeco kaj perfido, mallibero kaj maldisciplino, malkuraĝo, korupto kaj morala putrado -"

"Iel estis, iel estos," oscedls Eŭpatoro. "Kaj mi jam iras dormi. Bonan nokton, homidoj!"

"Bonan nokton," diris Tersito kore kaj plezure streĉigis. "Nu, vidu, kiel bele hodiaŭ ni interbabilis, ĉu?"

[1931]

  1   2   3   4   5   6   7


Elŝuti 345.4 Kb.

  • Pri dekadenco de ltempo
  • Kiel dum malnovaj tempoj

  • Elŝuti 345.4 Kb.