Unua paĝo
Nia teamo
Kontaktoj
Pri ni

    ĉefpaĝo


1 Kolektiĝas pacaj batalantoj

Elŝuti 0.65 Mb.

1 Kolektiĝas pacaj batalantoj




paĝo8/30
Dato14.03.2017
Grandeco0.65 Mb.

Elŝuti 0.65 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   30

7. La gentoj demandas sin:


La gentoj demandas sin -Kia estas Esperanto? - Kie ĝi staras inter la lingvoj de la mondo ? – En kiu lando ĝi estas parolata?

Laŭhistorie kaj sociologie ĝi estas unika, kaj la sola lingvo de historia vidpunkto kiu ne havas devenan landon kaj sekvas nenion kulturon de tia unu aŭ alia popolo de la mondo aŭ forta nacio sur aliaj. Ĝi estas lanĉita per la iniciato de unu homo. Unika ĝi estas ankaŭ en tio, ke tiu iniciato ne estis mortnaskita kiel estas tiom da projektoj de komuna lingvo : ĝi ekvivis, ĝi floris, ĝi fariĝis vivanta lingvo, plene funkcianta. Kaj tiu evoluo prezentas unikan fenomenon, ĉar parolata kaj uzata de lingvo de lokiĝanta komonumo dese tra la vasta mondo, sed de lingvokomunumo kohera kaj sentanta lojalecon al tiu lingvo kaj al la valoraj esprimiĝantaj en ĝi. La nuna verko tamen ne traktas tiajn ekster erajn trajtojn de la lingvo Internacia. Ĝi celas rigardi la internan karakteron de la lingvo, rigardi ĝin per la okulo de lingvistiko, priskribi ĝin kiel lingvo laŭ la kriterioj kaj metodoj de la moderna lingvistiko. Samtempe ni volas meti ĝin kadre de tio, kion oni scias ĝenerale pri la homa lingvo kiel kapablaĵo de la homo, kaj specife pri la diversaj homaj lingvoj kadre de tiuj trajtoj, kiuj laŭ onia supozo validas universale por ĉiuj homaj lingvoj.


  1. En kiu lando estas parolata.


Jes, ekzistas lingvoj senpopolaj, supernaciaj. Tia estis la latina en la mezepoko. Tia estas la senskrita, uzata en Hindio, kiu rezultas el aranĝo farita de unu homo : Panini. Tia estas nun la suahila en afriko « Verdire, ne ekzistas suahili popolo » : suahila lingvo estas miksaĵo de pluraj dialektoj, oportune aranĝita por interŝangoj inter diverslingvaj etnoj. Tamen ĝi estas la oficiala lingvo de Tanzanio, kie oni nomas ĝin interteritorian lingvon. Cetere neniu lingvo konformas tiel al la postuloj de logikaj leĝoj en la lingva pensado kiel ĝuste Esperanto pro la logika simpleco de sia gramatiko. Sed la legendon pri la absoluta logikeco de nia lingvo ni jam de longe enterigis. « Esperanto havas sian logikon, kiu ne estas nek matematika nek absoluta… » Sendube evoluigas la instruadon de Esperanto la lingvelogikan pensadon, kiun oni ne povas anstataŭigi per alia objekto, eĉ ne per la instruado de la gepatra lingvo; ke havas tiun econ nur la grekan aŭ Latinan lingvojn, estas antaŭjuĝo.

La abundo de gramatikaj esceptoj fortigas la memorkapablon sed ne la logikon. Oni bezonas kontraŭmeti nur la logikan de rivadon de vortoj per afiksoj en Esperanto. Esperanto estas ĝuste pro sia strukturo destinita fariĝi la unua fremda lingvo, en kiu la infano plej klare kaj rapide vidas la gramatikajn elementojn de la hindo-eŭropa lingvogrupo. Tio estas internacia helpa lingva planado. Ĝi estis proponita de D-ro Ludoviko Lazaro Zamenhof permesi al ĉiuj homoj facile kompreni sin. Ĝia bazvortaro estas esence formita de: 70 al 75% de elementoj de la greka kaj latina. Do 15 al 20% anglosaksa kaj ĝermanaj artikoloj


5 al 10% rusa, slavoj, elementoj kaj aliaj ... Multe personoj delonge batalis kaj daŭrigas batali kontraŭ Esperanto dirante ĝi ne devus ekzisti, ĉar ne ekzistas lingvon sen historio, sen kulturo…. Kiel Esperanto kiu ligas ĉiujn homojn en la sama ronda familio povas esti lingvo sen kulturo. Kontraŭre ĉiuj kulturoj estas ligita en esperanto. Kompreneble, vi estas senignoritaj, ke dum la epoko de Julio Cezaro, ne ekzistis, nek francan, nek italan, nek hispanan lingvon. Estis periodo, kiu tiuj estis junaj kiel ni nun vidas esperanton. Hodiaŭ ekzistas aliajn plej naskiĝitlingvon ol esperanton, tia ke pisin, kiu estas oficiala lingvo de la Nov-Gvineo aŭ la, Rumantsch Grischun kvara oficiala lingvo de Svislando, konscience tuta parolata de popolo de tiu lando, bazita romanistoj malsamaj dialektoj, kunmeti al ĉiuj loĝantoj de la lando por kunigi en solidareco.
Domaĝe, ke tiuj homoj volis doni valoron de la esperanto kiel religio en politiko. Vere dire, ekzistas en la mondo, esperanta katolika, protestanta, budhismaj asocioj, ateistoj asocioj, ktp. Esperantoj, ne estas ligitaj per politika nek religio nek ideologio, prefere per la samfilosofio de la lingvo.
  1. Kiuj estas Esperantoj kaj Kiel aliĝi al tiu movado.

Neniu afirmas, ke eventoj sekve tia kurso, speciala se oni scias, ke dum la periodo de la historio la fortoj de la mallumoj ofte forportis kialo. Esperantistoj ne estas tiuj abstraktaj aŭ utopistoj, ili ne ankaŭ apartenas al tiu realistaj kategorioj kiuj ilia realisma sento aperis al ili kiel songo.

Laŭilie filosofia estas fondita sur la realisma senco, la realeco ne nur kolekton de datenoj, sed ankaŭ serio de latentaj eblecojn, precipe tiuj kiuj estas plu homaj kaj plu racionalaj. La mondo ne estas farita nur tio kio, (nu, pro tio la partizano de la ordo de mondlingvo "vidas aferojn) sed ĝi estas ankaŭ ĉiu kiu povas esti, ĉiu kiu homo povas atendi kaj kion li povas fari por realigi liajn esperojn. Tiu espero estas plej reala kaj plej certa ol ĉiuj iluzioj momente, kiu estas efemera kaj trompaj.

Jen jen, pro tio esperantistoj portas la « esperon » en sia nomo, kiel principo, kaj en la verda koloro de ĝia flago, bazante sian konvinkon de ĝia realigada aktiveco ekstreme en la konkreta cele novigi la facon de la mondo, komencante pere latenta evoluado.


Pro tio, por Esperantiĝi, ne sufiĉas scii korekte paroli tiun lingvon kaj estas eĉ eble diri, ke la primajstro de esperanto ne estas absoluta kondiĉo por sin diri esperantisto. Antaŭ tio esperantisto devas ami, lian similulon, obei kaj pratiki tion doktrinon kiun li elektis en si mem vivi en komuna bezono kun aliaj samideanoj. Esperantistiĝi signifas adopti la ideojn kiun la movado de internacia lingvo havas al ĝia bazo kaj lukti por ĝia realigado.

Aliĝante al tiu movado aŭ elektante por studi Esperanton por paroli ĝin, vi aliĝas al tutgranda monda komunumo esperante, ke la solvo estas en la enkonduko de la neŭrtala internacia helpa lingvo, facile lernebla, atingebla al ĉiuj, kiu apartenas al neniu sed al ĉiuj en la sammezuro, en kiu sentas "hejme" en japana kulturo kaj brazila kulturo, kiu la signifo ne estas trinkigita la ideologia enhavo de unu aŭ aliaj nacia kulturo kaj en kiu povas esti enkondukita la kulturelementoj de ĉiuj popoloj de la mondo.

Oni ne povas fari raciajn argumentojn kontraŭ tia solvo se oni rigardas la mondon el la vidpunkto de liaj ebloj pli homaj kaj logikaj, se oni volas fari ĝin pli bone kaj pli homaj.

La Esperanto-movado ne estas lunatika komunumo aŭ ekstravaganca kosmopolita kiu fermas okulojn ignori la lingvostikan ĉielarkon kaj la kulturon de la nuntempe mondo. Esperanto movado ne intensas alporti ĉi varion al monotona unuformeco. Pli ĝuste serĉas aserti kaj liberigi tiun diversecon per integrado de la kulturo de ĉiuj homoj, sendepende de kie ili vivas. Ĝi intensas fari ĉi diversecon faktore de la progreso por la tuta homa komunumo, transdonante malbonan ĉarmon la nesondeblan riĉecon de la homaro. Esperanta movado ne celas la forigon de ekzistantaj lingvoj prefere sendas vokadon al ĉiuj homoj, por ke ĉiuj sciu almenaŭ paroli du lingvoj: tiu de sia lando kaj Esperanto.


  1. Kiom da esperantistoj estas en la mondo ?


Oni ne povas opinii, efektive, la realan ĉiferon da esperantistoj tra la tuta mondo. Laŭ KSM12, per jarlibro oni opinias la ĉiferon, maksimume, el la esperantistudantoj grupiĝis en propagandaj kaj instruaj, asocioj laŭnacie kunigitaj en internacia unuiĝo. Necesas scii, ke multaj lernas esperanton sed nenies klubo estas.

Kiel montriĝas el la antaŭaj ĉapitroj, la intelekta fono de la lingvo kaj la komenco de la strukturado de la movado situas komplete en Eŭropo. Laŭ la statistikoj de 1914, tiu unuiĝo jam posedis, mil naŭ cent sepdek grupojn dissemitajn en ĉiuj landoj. La grupoj estis plej multaj en Nederlando, Svedujo, Ĉekoslovakio, Brazilo, Anglujo, Japanujo kaj Rusujo. Certe je la plej alta nivelo oni ankoraŭ tute ne pensis pri strukturita vastigo al Afriko aŭ alia kontinento. Estas tial ĉi tre malfacile por trovi donitaĵojn pri la unua konatiĝo de Esperanto al Afriko. En Szerdahelyi (1979-82), kiu disponigas tekstojn, datojn kaj bibliografiojn pri la periodo ĝis la unua mondmilito, el la 1267 paĝoj nur apenaŭ kvar temas pri Afriko. Ankaŭ en la enciklopedio de Esperanto (Kökény & Bleier 1933-35) nur kelkaj afrikaj landoj estas menciitaj kun siaj unuaj pioniroj. El tiuj ĉi malabundaj donitaĵoj oni povas tamen tuj konkludi ke la unuaj esperantistoj en la kontinento estis blankuloj, foje kolonisoldatoj, ofte koloniistoj. Escepte de kelkaj kazoj, el kiuj Sud-Afriko kaj Malagasio estas la plej gravaj, precipe nord-afrikaj landoj estas menciitaj. La fakto ke Esperanto havis tiel firman pozicion en Francio kontribuis al la disvastigo ĝia en la Franciaj kolonioj. Unu el la plej fruaj statistikoj pri la nombro de membroj de UEA en la mondo kiu menciis pri esperantistoj en Afriko, aperis en 1912 en Esperanto (la oficiala organo de UEA). Tiu ĉi statistiko konsistis el du partoj, unu por la distribuo po distrikto, kaj unu por la distribuo po lando. En la unua parto, norda kaj suda Afriko estas menciitaj, kun respektive 17 kaj 37 membroj. Tio ĉi konklude rezultigas por tiu jaro por Afriko en la parto pri landoj, 54 UEA-membrojn. Tio ĉi estis iom malpli ol en la antaŭa jaro (1911), tiam estis tie nome 60. La diferenco estas komplete alkalkulebla al norda Afrika (Esperanto 1912 8/13: 205). En 1914 oni faras en tiu ĉi statistiko jam iom pli da distingado.

Jen la distribuo de la UEA-membroj en 1913 kaj 1914 :

Alĝerio 1 en 1913 kaj 4 en 1914 ; Egiptio 8 en 1913 kaj 29 en 1914 ; Maroko 2 en 1913 kaj 6 en 1914 ; Sudano nulo en 1913 kaj 1 en 1914 ; Tunizio 4 en 1913 kaj 3 en 1914 ; Okcidenta Afriko nulo en 1913 kaj 1 en 1914 ; Suda Afriko 10 en 1913 kaj 44 en 1914 ; Tute 25 en 1913 kaj 88 en 1914.
Nordan Afrikon oni erigas en kvin landojn, kaj krome ankaŭ troviĝas membroj en suda Afriko kaj unu en okcidenta Afriko. En Sudafriko konklude estas egale tiom da membroj, kiom en la ses aliaj landoj kune. El tiuj 33 estis koncentritaj en Kaburbo (Esperanto 1914 10/13:211). La tabelo plie montras tre grandajn oscilaĵojn en la nombro da membroj.

Valora fonto en tiu ĉi revuo plie estas la statistiko de Dietterle (Esperanto 1928 24/7- 8: 137-8), kiu estis la unua pli komplika provo nombri la esperantistojn. En tiu ĉi tabelo estas presitaj la landoj alfabete ordigitaj po kontinento kaj al dek demandoj respondoj en cifera formo estas donataj. La plej valoraj demandoj por Afriko estas tiuj pri la nombro de urboj kie estas esperantistoj, kiom da kluboj kun kiom da membroj kaj kiom da izolaj esperantistoj tie vivas. En Esperanto (1928 24/7-8: 154) tiuj ĉi urboj tiam estas nomlistitaj, kun signo ĉe la urbnomo en kiu estas klubo.

Oni opiniis, ke ĵus antaŭ la milito de 1939, ekzistis ĉirkaŭ du cent mil esperantistoj organizitaj, kaj tri milionoj kaj duono da aliaj izolitaj, kial diskonogis la helpan lingvon. Ĉirkaŭ dek milionoj da personoj povis paroli kaj skribi Esperante, kaj atendis komunan decidon de pluraj progresemaj Registraroj por interrilati per la lingvo internacia.

Nu, ni povas diri, ke ĉi tiu demando estas unu el la plej ofte farataj, sed inter la plej malfacile respondeblaj. Eraro estas, respondi tuj per iu konkreta ĉifero. Kontraste kun naciaj lingvoj, kiujn oni ĝenerale lernas denaske, esperanto estas lernata ĝis plej diversaj gradoj. Unuj akiras nur pasivan scion, por legi aŭ aŭskulti radion, aliaj lernas flue paroli kaj skribi, dum je la alia ekstremo troviĝas multaj, kiuj nur supraĵe tralegis lernolibron aŭ parkeris kelkajn frazetojn. Pri kiuj do oni rajtas diri, ke ili estas esperantistoj ? Kaj kial entute nombri ilin ?

La propagandaj grupoj havas membraron, kies nombro multe varias, unuj, tial ke iliaj gvidantoj estas tre agemaj, konas tre grandan sukceson la aliaj, tial ke mankas kompetentaj instruistoj, konas malfacilan varbadon. Unu bona sekretario, ku3333ne kun unu bona instruisto, povas efektive, fari la tutan propagandan kaj instruan laboron necesan por mezgranda urbo. Duope, ili eĉ povas esperantigi tutan regionon kaj akiri rezultojn dekoble pli altajn, ol akirus la propagandistoj de vivanta lingvo, eĉ oficiale apogitaj.

Ĉar Esperanto inspiras al siaj praktikantoj veran apostolan fidon. Ĉiaj adeptoj estas konvinkitaj, ke intima frateco unuigos iam, trans la landlimoj, ĉiujn bonvolemulojn, tuj kiam ĉi tiuj komprenos unu la alian, kaj sentos, ke ĉiurilate, ili estas efektive fratoj. Prefere oni antentigu la demandanton pri ĉi tiuj malfacilaĵoj kaj indiku anstataŭe la nombron de libroj aŭ periodaĵoj kiel mezurilon de la disvastiĝo de la lingvo.


  1. Kiom el ili estas anoj de Esperanto-organizaĵoj?


Kiom da anoj havas UEA (Universala Esperanto-Asocio) ? - Kiom da lernanoj lernas Esperanton, en kiom da lernejoj de CED (Centro de Esploro kaj Dokumentado) - Kiom da libroj estas eldonitaj en Esperanto kaj gazetoj aperas ĉiujare? - Kiom da libroj estas nun aĉeteblaj ?- Kiom da reminoj (fakaj vortaroj aperis entute ? - Kiom da radio-stacioj elsendas en Esperanto. - Kiom da Esperanto-societoj ekzistas tra latuta mondo? - Kiom da gramatikaj reguloj havas Esperanton? En kio esperanta lingvo estas difinita ? - Ĉu esperanto ne estas unu el artafaritaj lingvoj ?...

Pri la gramatika regulo, on mencias la ĉiferon 16, oni klare emfazu, ke tio estas la nombro de fundamantaj reguloj. Sed prefere oni parolu ne pri la nombro de reguloj, sed pri la preskaŭ tuta manko de nerugulaĵoj kaj esceptoj. - Kiom da radikoj estas en Plena Vortaro ? - Esperanto rilate kun aliaj lingvoj ?

Antaŭe Esperanto disvastiĝis en Eŭropa kaj en Amerika. Post la du mondmilito ĝi perdis sian elanprogreson. Nun ĝi renaskiĝis kaj ekdisvastiĝis tra la tuta mondo. Afrikanoj kiuj suferis pri koloniaj lingvoj lin akceptis kaj al ĉiuj kiuj akceptis kaj aliĝis granda rondo familio de Zamnehof lin, portis atestoj aliaj gefratoj la avantaĝoj de esperanto.

La publikaj rilatoj sekvigas do konstantajn ideojn kiujn oni nomas en la profunda psikologio kaj en la ekonomia vivo de la imago. La imago pri esperaranto estas miksaĵo de opinioj, emocioj, konvinkoj, starpunktoj kaj faktoj. Nek pri la angla lingvo nek pri Esperanto juĝas la homon racie. Li havas pri ili ambaŭ nur subkonscian bildon, konsistantan el taksadoj kaj asociadoj. Tamen oni devas rigardi la imagon pri Esperanto kiel graven realaĵon, kiu helpos se ĝi estos pozitiva al la venko.

Apartan mencion postulas tiuj instruistoj-filologoj, kiuj rigardas Esperanton kiel konkuranton. Prof.J.J.Findlay’ skribis pri la temo : « nenio povas esti pli malĝusta, ĉar ju pli ĉi tiu movado disvastiĝas, des pli granda estos la postulo inter ĉiuj intelektuloj pri kompreno kaj komuna sento inter ĉiuj nacioj ». Ju pli la malamikeco de ŝovismo malplimultiĝas, des pli la homoj povas konatiĝi pli intime kun la lingvo de la fremdulo, al kiu ili havis jam kvazaŭ provizorajn rilatojn per Esperanto, kiel mondcivitanoj.

Sendube Esperanto post malmulte da tempo atingos eminentan pozicion por sia neŭtrala platformo, sur kiu ĉiuj nacioj povas renkonti unu la alian kiel egaluloj, sed neniam ĝi povas anstataŭi la funkciojn de historiaj kaj literaturaj studoj, kiuj estas absolute kunligitaj kun la studado de la grandaj lingvoj, en kiuj la homa historio estas enfermita. Do, kiam la instruistoj de modernaj lingvoj en lernejoj kaj kolegioj alogos Esperanton al sia instruplano, nun instruas, kaj samtempe helpos, ke iliaj lernantoj trovas novan rimedon por teknika laborkapablo dum la unuaj jaroj de studado.

Suspektaj estas tiuj kontraŭuloj, kiuj ne atakas rekte Esperanton, sed hipokrite asertas, ke la venko de la lingvo internacia signifus malaltigon de la kulturo, do la amaskulturon. Ili vivas en la sfero de la elitkulturo kaj ne volas konfesi, ke ĝi estas nu ia prestiĝkulturo. J.P.Sartre priskribis en lia verko kiun li titolis « Vortoj » per sarkasmo la denevon kaj snobismon de la elitkultoro kaj akcentis, ke li pli volonte legas kriminalajn romanojn ol la nebulan babiladon de multaj modernaj aŭtoroj, kiuj anstataŭas la mankon de enhavo per denseco de vortoj. Ankaŭ en aliaj specoj de artoj oni povas ekkoni la elitkulturon, kiu ofte blufas per artefarita originaleco. Kio devas plaĉi, nur imponas kaj ĝuste pro tio ĝuas la elita publiko tiajn artaĵojn. Nun, tra la mondo estas pli ol 50.000 esperantlibroj.

Spite de malbona famo estas la amaskulturo pli grava kaj pli reala ol la elitkulturo de la snobismo. En la tempo de la amasaj komunikiloj (gazetoj, radio, televido, gramofondiskoj, multegaj bonaj libroj) la klereco estas egalita. Plenŝtopitan scion oni povas anstataŭi per la sperteco trovi la necesajn detalojn en libroj (leksikonoj).

Oni ne do donu al la esprimo amaskulturo la kutiman negativan sencon, kiu estas tiel efekta en okazoj, kiam malestas veraj argumentoj.

  1. Ĉu esperanto lingvo havi la samvaloran kiel aliajn gepatraj lingvoj?


Ekzistas Esperanto-grupoj en ĉiuj klimatoj kaj sub ĉiuj reĝimoj. Tio estas vere vivanta lingvo kaj lingvo de multaj familioj kies gepatroj estas de malsamaj naciecoj ekzemple francano kiu edziĝas kun japanino ambaŭ nenio sciante paroli nek aŭskulti la lingvon de sia geedzo. Precipe geedzo kiuj konatiĝas dum esperantaj kongresoj, aŭ per korespondado, kaj amas ilin kaj fini fianĉiĝi kaj edziniĝi. La lingvo de tiuj geedzoj estas esperanto. Mi scias ke vi demandus vin kiu estos la lingvo de iliaj infanoj ? La lingvo kiun parolos la infanoj estos ilia gepatra lingvo. Nu la gepatroj paolas nur esperanton do,la lingvo de tiuj infanoj estos esperanto. Pro tio ni diros al ke esperanto nun ighis gepatra lingvo por iuj familio.

Okazis diskuton de personoj kiuj Esperanto konscie pri aparteno al komunumo kiu havas sian propran kulturon kaj tradiciojn. Ne forigis tiel facile vivanta lingvo. Kaj antaŭ Esperanto kiu estas vivanta lingvo, neniu alia internacia lingvo ne povis subteni.

Kiel ni diris la Idon rezistis kelkajn jarojn ĉar ĝi ĉerpis iujn partiojn de ĝia energio en Esperanto-movado mem.

  1. Kio kaj kial estas UEA.


Universala Esperanto- Asocio (U.E.A) ĝi ne estas lando nek religia sekto, nek politika partio sed nur esperanta asocio. Ĝi estis fondita la 28-an aprilo 1908. Ĝi celas, laŭ la statuto de 1980,

  1. Disvastigi la uzadon de la internacia lingvo - Esperanto ;

  2. Agadi por la solvo de la lingvo problemo en internaciaj rilatoj kaj faciligi la internacian komunikadon,

  3. Plifaciligi ĉiuspecajn spiritajn kaj materiajn rilatojn inter la homoj, malgraŭ diferencoj de nacieco, raso, sekso, religio, politiko aŭ lingvo,

  4. Kreskigi inter siaj membroj fortikan senton de solidaro, kaj disvolvi ĉe ili la komprenon kaj estimon por aliaj popoloj.

Eksteraj rilatoj : UEA estas en specialaj konsultaj rilatoj kun Uniĝintaj Naciojn. Ĝi prezentiĝas en multaj kunvenoj de UN kaj flegas kontaktojn kun la landaj UN-misioj. Kun Unesko UEA havas oficialan ligon en la kategorio de konsulta partenereco. UEA reprezentiĝas en kunsidoj de UNESKO kaj ofte povas konsili aŭ kunlabori pri komune interesaj demandoj.

UEA havas konsultajn rilatojn ankaŭ kun UNICEF kaj partoprenan statuson ĉe Konsilio de Eŭropo.


  1. Ĉu lingvo internacia devas esti artefarita.


Kiel ni diris de la komence, la komunikada lingva problemoj reprezentas gravan handikapon por evolulandoj. Dum lingvolernado estas ĉiufoje obla gravuritaj en industriaj landaj programaj edukado, la tradukadbuĝeto kaj interpretado daŭre kreskas kaj neniam prenis proporcioj ankaŭ maltrankvilon en internaciaj organizoj kiel malbona kun la rimedo.

Tradukado kaj interpretado, kio okaze devus esti, kaj eĉ fariĝas kuranta praktiko preskaŭ sistemaj. Parto de la granda partio de la internaciaj organizaj buĝetoj (ĉe UN, UNESKO, FAO, OMS ...ktp) tia, elpreni por burokrataj aktivecoj, tio estas la taskoj de aliaj ol tiuj, por kiuj tiuj organizoj estis fonditaj, tia, la homo materialaj kaj financaj eblecoj mankas sur tereno. Jen ekzemple, estas manko da monoj, ke Monda Organizaĵo pri Sana (MOS) devas rezigni ĉiu jaro por entrepreni sanitara helpa projektoj celante redukti malsanoj kaj sub-nutrado readabtado de fizikaj handikapuloj, la lukto kontraŭ blindeco, irigado, salubrige laboro, ktp.

Estas interese, ke ofte ĝuste la anoj de malgrandaj nacioj asertas, ke ekzistas jam ĝenerale akceptita mondlingvo : la angla, se tio estus vera, ĝi regus sola en internaciaj kunvenoj. Tamen estas konate, ke la plej supera internacia organizaĵo, la Unuiĝintaj Nacioj, uzas kvin oficialajn kaj tri laborlingvojn. Kiu vojaĝas tra Eŭropo, spertas ĉie, ke la angla lingvo ne estas la internacia lingvo, ĉar oni devas kompreniĝi ne sciante la hejman lingvon per diversaj lingvoj, plej ofte per gestoj. Kompreneble estus malsaĝe malatenti la grandan signifon de la angla lingvo, sed la konkurado kaj ĵaluzo inter la grandaj lingvoj kaj la timo de malgrandaj neniam permesos, ke lingvo kun politika potenco havu privilegian pozicion. Tiun rolon povas traspreni nur neŭtrala lingvo, t.e. Esperanto, kiu estas krome pli facila, eble ankaŭ pli bela, sed el internacia vidpunkto certe pli praktika. Se oni konsideras nur du grandajn lingvoj, la anglan kaj rusan, estas jam pripensindaj la plendoj de Usonaj gigantoj General Electric, Bell Telephone Laboratories. General Dinamics k.a, ke ili ne povas ĝustatempe utiligi la enhavon de 2.000 sovetaj fakaj publikaĵoj, ĉar mankas proksimume 19 mil spertajn tradukistojn. Ankaŭ ni esperantistoj nun ilin ne havas. Sed kiam ili iam ekfunkcios, ilia traduklaboro estos vere internacia, utiligebla ne nur de usonaj kaj sovetaj sciencistoj, sed ĉie en la mondo. Dum la Pedagogia konferenco pri Homaj rajtoj, kiu okazis de 20-a al 29-a de septebro 1968 en la Internacia Domo Sonnenberg, Germanujo, kaj kiun partoprenis 80 esperantistoj el 18 landoj, oni prelegis kaj diskutis kompreneble nur en Esperanto.

Kelkajn junajn gebravulojn eluzis la ekzistantan tradukilaron por ekzerci fluan interpretadon el Esperanto en la germanan lingvon kaj, kiam parolis la reprezentantoj de la registaro aŭ de la domo, ankaŭ inverse. La simultana tradukado sub la gvidado de s-ro R. Haupenthal kaj U. Lins brile sukcesis. Se la lingvo internacia povas esti elektita, nek inter la lingvoj vivantaj, nek inter la mortintaj, ĉi tiu povas esti trovita nur inter la artefaritaj, kies Esperanto realizas ĉiujn kriteriojn, kaj prezentas la plej bonan modelon por esti nomita internacia lingvo. La avantaĝoj de tiu esperanta solvo estas evidentaj. La unua konsistas en simpligo de gramatiko, kiun nenia alia solvo povus realigi. Dr L.L.Zamenhof rezumis en dekses regulojn la tutan gramatikon de Esperanto. Kion ajn oni diris pri tio, la certo estas, efektive, ke gramatikisto neniam bezonas pli ol tri paĝojn por prezenti la regulojn de la kompleta gramatiko de lingvo obeanta al la principoj de rigora logiko.

La dekses reguloj senesceptaj de Esperanto : jen tio, kio povis jam konvinki multajn personojn, kaj ili instigi provi la studadon de tiu lingvo. Eĉ se la neceseco transformi en logikan lingvon la mallogikaĵojn de vivanta lingvo trudas al ili malgravan suplementon de laboro, la studado de lingvo, kiu ne havis esceptojn, permesas tiam ŝparon de penado, ke la gajno de tempo realigita restas grandega.

  1. Lingvaj rajtoj en la mondo.


Oni devas diri la saman pri la vortaro. Tiuj, kiuj komencis dummilite, kun espere de sukceso, la lernadon de la vortaro de vivanta lingvo, ĉesis baldaŭ sian ĉeeston en laborkunsidoj tedas kaj senfruktaj, kiujn ili trudis al si, kaj rezignis, naŭ fojojn el dek, pri sia intenco.

Se ili estus eklernitaj la esperantan vortaron, kiu trudas al la memorkapablo nur minimumon da vortradikoj, ili daŭrigus tiun studon kun facileco, kiu estus por ili vera distriĝo. Kaj naturalistaj lingvoj, eĉ la okcidentanoj, kiu laboris eĉ Interlingva Mondmilito kiu ankoraŭ funkcias neniam progresis preter la letera interŝanĝoj kaj malgrandaj revuoj eldonita sporade. Ili restis okcidenta Atlantiko, sed neniam fariĝis universala. Kopiis al latina lingvo, kiu estis simplifiigita, kaj estas parolata de neniu. Ĉi tiuj ne estas fremdaj lingvoj. Kiel alia internacia lingvo, ĝi ne havus neniun ŝancon por la sekvaj kialoj, ke diktas la prudentoj: Por ke ĝi povu postuli la novan internacian lingvon devus esti oficiala subtenita de UN.

Nu, estas konate, ke la membroŝtatoj, precipe la "granda" zorgas tre malmulte internacia lingvo kaj nur celas trudi sian propran. Kaj eĉ supozante ĝin konscias la problemon kaj bonvolas rigardi internacian lingvon, UN elektus Esperanton por la simpla kialo, ke ĝi estas parolita, ĝi nun havas ĵurnalojn kaj librojn, vortarojn, ktp. Ekstere la oficiala apogo de UN, kiu ajn nova internacia lingvo, tiel perfektita, ĉu ĝin en teorio, estus reduktita al amatorismo, al la "homoj de bona volo".

Tamen, tiuj lastaj faras akiri iom ekscititaj lingvaj teorioj, ili nature faros al la lingvo kiun oni parolas, kiu havas librojn kaj gazetojn, organizojn, konvenciojn, per vorto kiu faras efikan kontakton. Ĉi tiuj "homoj de bona volo" ne perdos tempon kun nova projekto kiu estas projekto kie ĉiu estas farenda.


  1. Esperanto estas fremda lingvo


Pro ĝia identeco kaj deveno, esperanto estas fremda lingvo tra ĉiuj landoj de la mondo ĉar ĝi ne estas la lingvo de difinita lando nek teritoriaj nek etnaj. La kontraŭulo de la lingvo malpravas kiam ili konkludas, dirante ĉiufoje, ke ĝi ne estas vivanta lingvo, sed simpla kodo uzita de malgranda nombro de komercantoj, klopodemaj viroj sub certaj cirkonstancoj.

Por Adolfo Hitlero, Esperanto estas kiu konsistigas konsirajudo kaj framasono. Por Stalino, ĝi estas ligo inter kosmopolita burĝo. Dumjara 1940, tiuj du viroj praktikis la povon preskaŭ sur la tuta eŭropa kontinento. Esperanto estas malpermisita, ĝiaj stokoj da libroj estas forvenditaj, multaj samideanoj estas kaptitaj en koncentradkampo. En Japanio, Ĉinio, Espanujo, Portugalio, tiuj diversaj reĝimoj iliaj regantoj prikritikis al ĝi, politiko malfortega, sed kiu estis en la samsenso kaj opinio de Hitlero, kaj Starino.

Esperanto estas male, dotita de vivo multe pli intensa ol liaj partizanoj uzas kaj propagi en praktika, sendube, kiel ilo kiu favorizos al vojaĝantoj en iliaj turismoj, korespondadoj, muzikoj, komercoj, servaj teknikoj, pli speceale ĝi estas ilo utila al homaro por disvastigi tra la tuta mondo la mesaĝon pri paco inter la homoj je ĉiuj nacioj anonci al ili, ke de nun ili devas ĵeti la hakilon de la malamo.
Ĉu ne, ke iu devus aspekti en Esperanton: fari ion kiu ne bezonas motivon, kaj ne bezonus esti rimedo por atingi la finon.

Momente kiam Eŭropo kaj Ameriko survoje al paco, kreanta lingvilon, aŭ asociojn por unigi ĉiuj popoloj, bedaurinde en tiu lasta jarcento afrikanoj daŭrige vivas en la ĝangala leĝo…sango verŝas sur la afrika tero, pro la multipartismo, la demokratio, kiuj okazos militojn favore de politikistoj.

Pro tio ni ne finos sen paroli pri la parolo kaj la scipovo. Se la parolo determinas spaco de scipovo, char la vortoj ne estas simplaj sonoraj fenomoj, sed ili havas sensojn kiujn ili forpelas al realeco kiujn ili signifas, kaj penson kiujn ili enkorpigas. Por repreni distingado kiun estis farita de la filozofo kaj germanullogikisto de la nomo Frege, « natura estas asocii al signo (nomo, grupo da votroj, karakeroj), krom tui kiu ghi determinas kaj kion oni povus nomi ghian detonacion, tio kiu mi volus nomi la senso de la signo, kie enhavas la modo de la detonacio de la objekto.

1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   30


Elŝuti 0.65 Mb.

  • En kiu lando estas parolata.
  • Kiuj estas Esperantoj kaj Kiel aliĝi al tiu movado.
  • Kiom da esperantistoj estas en la mondo
  • Kiom el ili estas anoj de Esperanto-organizaĵoj
  • Ĉu esperanto lingvo havi la samvaloran kiel aliajn gepatraj lingvoj
  • Kio kaj kial estas UEA.
  • Ĉu lingvo internacia devas esti artefarita.
  • Lingvaj rajtoj en la mondo.
  • E speranto estas fremda lingvo

  • Elŝuti 0.65 Mb.