Unua paĝo
Nia teamo
Kontaktoj
Pri ni

    ĉefpaĝo


1 Kolektiĝas pacaj batalantoj

Elŝuti 0.65 Mb.

1 Kolektiĝas pacaj batalantoj




paĝo7/30
Dato14.03.2017
Grandeco0.65 Mb.

Elŝuti 0.65 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   30

5. Kial Zamenhof volis esti nomita nek polo nek judo.


Iom post iom, kaj certe fine de sia vivo, Zamenhof abdikis sian politikan ŝovinismon kaj gentan patriotismon (li eĉ ne plu volis aliĝi al la hebrea Esperanto- asocio) por deklari kaj proklami sin mem kiel “homaranon”, havante la deziron esti nur ‘homo’.

Lige kun la ĝis nun emfazita ankoraŭ unu mito, kiu obstine kaj persiste konserviĝas erare kiel vero en la konscio de parto de la esperantistaro, eĉ klera kaj informita, kaj devas esti traktita kaj rifuzita. Zamenhof ne estis polo! Same kiel li ne estis ruso aŭ litovo aŭ israelano aŭ kio ajn ankoraŭ. Laŭ la fontoj, kiujn ni posedas, Zamenhof nomis sin, laŭ ŝtata aparteneco, ‘ruslanda hebreo’ aŭ judo (ruslingve: russkij evrej), kaj ‘Litovujon’ li konsideris kiel sian patrujon, hejmlandon, do ne Pollandon, al kiu li migris. Kiam Zamenhof vivis en Varsovio, certe la pola lingvo ricevis pli fortan signifon en lia ĉiutaga, kiel li skribis al siaj korespondantoj, sed tiu lingvo estis de li uzata nur inter aliaj, ĉar la originaj etnolingvoj por li estis kaj restis la rusa kaj la juda. Polan identenco li decide rifuzis en siaj leteroj, kaj fakte nenie en la verkaro de Zamenhof estas trovebla emfazo pri lia eventuala poleco. Krom lia kono de la pola lingvo kaj ke li loĝis en Varsovio, Zamenhof havis do nenion komunan kun la poleco. Do lia laŭdira poleco estas speco de invento, kiun oni poste altudis al li interalie por kaŝi lian judecon10. Paradoksoj en la identeco de orienteŭropaj homoj estas normala afero. Estus do bone, se la esperantistoj revizus sian tradicie falsan bildon pri la polo Zamenhof. Samtempe necesas konsideri, ke Zamenhof ankaŭ ne estis filologo (nu, iusence eble nurhobia11).Sed ekzistas ankoraŭ aliaj dimensioj en zamenhofa filozofio, kiuj indas konsiderado. Mi pensas unuavice pri liaj diversaj rimarkindaj traktaĵoj kiel Esperanto kaj Volapük. Esenco kaj estonteco (1900), Gentoj kaj Lingvo Internacia (1911), Post la Granda milito (1915), kie lingvoetikaj, lingvofilozofiaj, lingvoteoriaj kaj lingvopolitikaj aspektoj ludas pli gravan rolon. Ĉi tiujn tekstojn necesus nove legi, nove analizi kaj nove priskribi laŭ moderna lingvaĵo por povi taksi ilian signifon kaj por la tiama epoko kaj eble ankaŭ por la nuntempo.

Ne plej laste en la vico de la zamenhofa verkaro elstaras la grandiozaj paroladoj, kiujn li prezentis okaze de la unua Universalaj Kongresoj de Esperanto, precipe en Bulonjo, Ĝenevo, Kembroĝo, Londono, Vaŝingtono. Ĉi tiuj retoriko en Esperanto, sed ili entenas praktike ĉion idee esencan, kion Zamenhof volis mesaĝi. Certe, tiuj paroladoj entenas multajn kuriozaĵojn kaj respegulas unuavice la personajn vidpunkojn de Zamenhof, ligitajn kun la homaranisma projekto kaj kun kelkaj aktulaj okazaĵoj. Ĉu dum tiuj paroladoj de Zamenhof estu povinta aŭ devinta elekti aliaj pli adekvataj temoj? Oni almenaŭ rajtas starigi tiun demandon. Kiel sciante, al Zamenhof oni malpermesis diri publike pri interfratoĝo inter diversaj religioj kaj pri homaranismo, tiel ke tiuj neeldiritaj partoj kaptas la atenton de la historiistoj ĝis nun.

6. Granda periodo de la milito.


La traktaĵoj kaj leteroj de Zamenhof, zorge kolektitaj kaj eldonitaj de Dietterle, Waringhien, Holzhaus kaj Itô (ludovikito) kaj laste de Korĵenkov, kiu kompilis kaj prinotis la homaranismajn dokumentojn en tema kaj kronologia kuntekstoj, disponigis senliman rezervujon de informoj el la zamenhofa tempo. En la leteroj de Zamenhof ofte aperas banalaĵoj, tiel ke eblas bedaŭri, ke Zamenhof ne rankontis pli profunde pri si mem, pri sia ĉiutaga vivo, kion li legis, faris, diris, aŭdis, pensis kaj vidis, kiu vizitis lin kaj kun li parolis pri kio (nu, multegaj leteroj de Zamenhof perdiĝis, kaj ni ne scias, kion li skribis en aliaj leteroj). Por la kompreno de lia ekzistado tial informoj Zamenhofan periodon, kio lasas al ni do iel rekrei, restaŭri tiun por la interpretado kaj imagado. Klaras, ke por rekonstrui la tiaman realecon necesas bonega faka kono de la kutimoj, moroj, trajtoj, etoso kaj problemoj de la tiama tempo.

Al tiu vasta ronda familia, kies delegitoj ĉiujare lin aklamis en kongresoj, la landalimoj restis fermitaj. Nur kelkaj Poloj, Grabowki, Belmont, germana ŝipestro Neubart, povis diri adiaŭon en la nomo de tiu ĉiulanda popolo, kiu lin amis kaj priploris en la tuta mondo. De registaro, neniu. Honorigo, nenia. Nur la amaso popola, la humila klientaro de l’hebrea kvartalo, en siaj laborverkistoj. Multaj junuloj dankemaj. Multaj geviroj kortuŝitaj. Kiel enterigo de Tolstoj inter ĉirkaŭaj vilaĝanoj, ĝi esti la plej alta, la plej taŭga simbolo. Efektive nur mortis la homo, la viro 57-jara, la malriĉa okulisto. Sed la granda verko restis. Ankaŭ la inspiro el animo pura. Ne povas tio morti. Malaperos la registoj, malaperos la malgrandaj granduloj, kiuj lin ignoris. Sed eterne vivos kaj diskreskos ĉie lia semo pensa. Jam dekmiloj da homoj sanktigis lian nomon. Iam tuta homaro rekonos lin gvidanto al frata repaciĝo.

Li kiun neniam pri lia vivo, sed kiuj oni trovis sur lia skribotablo kiuj restis kuŝi post lia morto, jen sian lastan manskribaĵon krajonan, nefinitan. Ĝi estis plano de artikolo pri senmorteco de l’animo. Kion kredis mem tiu granda amiko de l’homaro, kiu donis tutan vivon al pensoj unuigaj? Kia do estis la fundo de lia kredo ? Kiel li supozis pri aferoj transmortaj kaj nekontroleblaj ? Pri sia persono li estis ĉiam silentema. Liaj proksimuloj eĉ ne povus respondi. Ili vidis nur kiamaniere li vivis : bonkore, pure, modeste, helpeme, ofere, mirinde pacience kun ĉiuj, neniam ofende per ago aŭ parolo kontraŭ iu ajn, ĉiam simpatie aŭskulteme al ceteraj homoj, eĉ al tedaj. Al ĉiuj, edzino, fratoj, gefiloj, nevinoj, amikoj, klientoj, patroj kaj pastoroj li aperis kiel homo sankta. En turmentaj horoj ĉiu venis al li por konsilo. « Li neniam pekis », diris malnova servantino pola, montrante lian portreton sub ŝia krucifikso. Kiom da famuloj restis grandaj en okuloj de l’servantoj? Sur papero kvarpaĝa li ekskbis la intiman konfeson. Morto lin interrompigon, ke li verkas pri tiu temo, estante ne specialisto. Eble oni diros, kiel pri ceteraj, ke nur maljune li ekpensis pri ekkredo. Antaŭproteste li notis :

« Ĉio, kion mi nun skribas, naskiĝis en mia kapo ne nur, sed antaŭ kvardek jaroj, kiam mi havis la aĝon de 16-18 jaroj ; malgraŭ ke mi de tiu tempo multe meditis kaj legis diversajn sciencajn kaj filozofiajn verkojn, miaj tiamaj pensoj pri Dio kaj pri senmorteco preskaŭ tute ne ŝanĝigis ».

Tamen li antaŭvidis, ke tiu ĉi artikolo al multaj tre malpaĉos. « Dum en la mondo scienca mi perdos ĉiam estimon, mi samtempe en la mondo de kredantoj trovos nenian kompensan simpation, verŝajne nur atakon, ĉar mia kredo estas tute alispeca ol ilia kredo… Estos pli prudente se mi silentus, sed mi ne povas. »

Multaj persono nomas lin profeton, ĉar lia mesaĝo inter la homoj ne estis senlimoj, Li alvokis ĉiuj homoj sen distingi racon, nek landon, nek religion de iu. Ĉiuj li invitis ilin aliĝi ano de la verda stelo (blindulo aŭ ne, fizika handikapulo aŭ ne) ĉiuj veni kuniĝi al la ronda familio.

Prezidanto de Universala Esperanto Asocio (UEA), kiun li fondis en 1908, Hector Hodler rekomendis al delegustoj visiti tiom da ebleco la malliberuloj pri la milito, por vidi se ne estas esperantistoj inter ili. Junaj Kristiana Asocio ekdissendis esperanta la broĉuroj pri malliberuloj pro la milito de diversaj landoj.

Ĝi estis lernita en diversaj enŝlosaj kampadejo kie nenio alia rimedo ne permesis al personoj ne havanta komunan lingvon, bone kompreni sin. La frateco inter malliberuloj povas ankaŭ restarigi. Ne estis malofte, ke unu sola enŝloso instruas la lingvon al multaj aliaj kiuj kopiis la vortojn kaj regulojn, inter aliaj en siberia.

Esperanta monda asocio, kiu la ĝia sidejo estas al Ĝenevo, certigas ĉiu tage la transdonon de 200 à 300 korespondadoj inter militantaj naciaj landoj, iafoje mem kun iliaj traduko, inter amikoj kiuj loĝas for unu la alia, malliberuloj ilia familio aŭ proksimaj. La nombroj da servoj jene atingita estis 200 000 dum la milito. Ankaŭ esperanto estis uzita de la Ruĝa kruco. En 1916, tiam, ke ĝi estas subŝtata sekretario pro la sano, Justin Godart rekomandis al ĝia lernado per cirkularo al militkuracistoj. Li rekomandis 10 000 ekzemplerajn libretojn de la kapiteno Bayol, « Esperanto-Ruĝa Kruco », por disdoni ilin. Tiu libreto estis tradukita en sep lingvoj.

Esperanto sin restarigis tres rapide kiam la paco revenis, maniere, ke de 1922, ĝia instruado estis disdonita en Germanujo al 20 000 lernantoj de 630 instruistoj. Kompense, la samjaro, franca regado trudis al la propono demetita al sidejo de Naciaj Socio en decembro 1921 de dek unu landoj kiuj estas : Hindujo, Ĉine Respubliko, Persujo, Suda Afriko. Ĝi celis ĝian subscribon inter akceptitaj lingvoj en ĉiuj lernejoj de la mondo.

Al Cassel, en 1923, okazis dum la honora prezidenco Albert Einstein la III-a kongreso nacia mona asocio - Kongerso (SAT), karaktere kultursocio organizado kaj alvokaĝe emancipo fondita al Prague en 1921 kaj kiu la uzita langvo estas esperanto. Kvar du kleruloj de sciencaj akademio dissendas la samjare deziresprimon favore al ĝia instruado kiel « logika ĉefverko kaj simpleco. »

La franca malpermeso estas nuligita en 1924 de la Édouard Herriot. La rapida progreso estas grava en iaj landoj. Edward Thorndike angla lingvisto konstatis, komence de la jaroj 1930, ke esperanto estas ankaŭ disvastigita kiel Germanujo kaj en Sovetunio. Ĝi estas la ĉefakultora aktiveco de Laponie, sur la fervoja linio de Luleå al Narvik.

Ĝeno al etendado de esperantista kolektivo aperis, iafoje antaŭ la jaroj 1930, kiel en Portugalujo kaj Rumanujo. Malpermeso kaj persekutadaj penoj daŭrigis longtempo laŭ vice, ke totalisma reĝimo gajnas Eŭropo en 1933 en Germanujo kaj Stalina elpurigo en URSS. Dimitri Snejko estas la unua rusa esperantiste kiu estis arestita en URSS, à Minsk, la 5-an de februaro 1936. Ii eliris el goulag en 1955 kaj mortis en 1957.

En Francujo, la instruistaj naciaj sindikatoj dissendis deziresprimon favore al ĝia instruado en 1932 kaj alia en 1937. Deputito de Rhône, Maurice Rolland demetis en 1935 proponon de la rezolucio « cele inviti la regadon inkonduki « esperanta » internacia lingvo en la nacia programo ». La avantaĝo de ĝia aplikado diversaj medioj kiu ĝi estos aktiveca, estos argumentita okaze de internacia konferenco kiu tenas en Parizo en 1937 ; kadre de la internaciaj artaj kaj teknikaj en la moderna vivo. Rezultas, ke la ministro pri publika instruado Jean Zay dezirebla opiniis faciligi tiun studadon. Ĝia instruado estas akceptita kadre de socia eduka aktivecoj per ministra cirkulero de la 11 de oktobro 1938 kiu ĝis nun la teksto estas ankoraŭ valida.


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   30


Elŝuti 0.65 Mb.

  • 6. Granda periodo de la milito.

  • Elŝuti 0.65 Mb.