Unua paĝo
Nia teamo
Kontaktoj
Pri ni

    ĉefpaĝo


1 Kolektiĝas pacaj batalantoj

Elŝuti 0.65 Mb.

1 Kolektiĝas pacaj batalantoj




paĝo10/30
Dato14.03.2017
Grandeco0.65 Mb.

Elŝuti 0.65 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   30

2. Enplantigo de koloniantaj lingvoj en afriko

Dum pluraj jarcentoj, latino estis la internacia lingvo de la lernitaj mondo, bedaŭrinde la latina estas morta lingvo, laûĝie strukturo kaj vortaro reflekti stato de pasinteca civilizo.

Kiam katolikaj Pastroj ekeniris ekinstruis evangelion al afrikaj popoloj. Ili konstruis lernejojn, malsanejojn, preĝejojn. Ili instuis metiojn al afrikanoj, latinan lingvon, al analfebetulaj afrikanoj la citi diversajn latine parolojn kiuj servis por ĉeesti al meso ĉar nur la latino estis la sola lingvo de katolika preĝejo. Tra la tuta mondo, diversaj lernejojn instruis latinan kurson. Dume tiu periodo kiun la latina frolantis sur la Eŭropa kontinento, klerulo ne mankis obsevi, ke
lernante, aŭ skribante ĝin, oni vidas, ke la latinan gramatikon kaj sintakso estas ĉefe spertitaj malregulaĵoj kaj malfacilaĵoj de lernantoj.
Kiam oni skribas la grekan, hebrean, kaj latinan, la ekzemploj de tiuj lingvoj montras, ke estas precize pro ĝia neŭtrala karaktero ili plenumas kaj funkciigi sian lingvon de interetna rilatoj. Do ni pensis revivigi la latinan, grekan kaj hebrean. Ne estas malfacile diveni kial tiuj projektoj restis en stato de pia deziroj. Ĉi tiuj lingvoj jam fariĝis nekapablaj renkonti modernaj necesoj (kun la escepto de la hebrea) kaj due, ili estas la esprimo de specifaj rikoltoj, kiel ankaŭ la suahila aŭ Malaja. Lingvo estas la esprimo de certa kulturo kaj certa civilizacio kiel la suahila ekzemple, estas lingvo de bantuaj afrikanoj, estas same nekongruaj plenumi pli internacia ol estas franca kaj angla por esprimi la azia aŭ afrika kulturoj. Krom se kompreneble ni konsentas paroli pri la problemoj en Afriko kaj Azio en terminoj de Eŭropo.

La franca ajn estis en la dek-sepa kaj dek-oka jarcento, la lingvo de la elito kaj eŭropa diplomatio, kun 2.265 verbaj finaĵoj, kun nuancita subtiloj de lia vortaro, kun liaj gramatikaj seksoj en fantazioj neklarigebla, ĝi povas esti por eksterlandanoj, ke la privilegion de kleruloj aŭ plurlingvaj. Cetere, nuntempe, ĝi perdis multe da tero kaj estas anstataŭitaj per la angla, eĉ en la kampo de diplomatio.


Eble la angla, kelkcent milionoj da viroj dungitaj kun pli aŭ malpli lertecon, kaj ni ĉeestas la lastajn jardekojn vera invado de anglaj vortoj, tra sporto kaj teknika konferenco en Anglio, kaj speciale al Usono. Jen, do la demando kiu starigas «ĉu angla plenumas tiuj kondiĉoj por ke ĝi estu uzita tra la tuta mondo kiel internacia lingvo. La angla nun venkis la rekordon sed ĝi ankaŭ vane.

Ni daŭrigu parolante pri la ekspansio de diversaj strangaj en afrika, anglanoj, francanoj, la portugalanoj postulis iliaj lingvoj en siaj kolonioj. En la landoj kiun loĝantaro parolis lokajn lingvojn, la koloniantoj instaris iliajn lingvojn por anstataŭigi la lokajn lingvojn. Pro tio suahila ekperdis sian valoran kaj ĝian disvastigon tra afrika kontinento ; la lingvoj de la koloniantoj iĝis oficialaj lingvoj tra ĉiuj landoj de afrika kontinento.


  1. Trafo de koloniado kaj Kristian Misiioj en la suahila.


La unuaj eŭropanoj kiuj interesis pri la sciopovo en suahila estis germanaj misiistoj de la nomoj de Krapf kaj Rebmann. Estis ekde la mezo de la 19-a jarcento. Ili skribis la lingvon en latinaj karakteroj, tiam, ĝis tio momento, ĝi estis skribita en la araba malgrave iomete adaptita (ajami). Oni ŝuldas al Krapf vortaro, eldonita en 1882, kiu longtempe faris aŭtoritaton. Ne forgesu la bonegan laboron de Edwardo Steere kaj tiu de Karlo Sacleux, ili ankaŭ estis misiistoj. Frue, suahila estis elektita kiel la lingvo de evangelizado kaj instruado nome de la kimvita, dialekto de Mombasa uzita en la marbordo de Kenjo, kaj la kiunguja dialekto de Zanzibare estis uzita en dependaj Tangao kaj Zanzibare. Ekde la 20 jaroj de la lasta jarcento, instruistoj sentis la bezonon por harmoniigi la uzon de suahila dialektoj en diversaj landoj.

Post multaj intertraktadoj, venis en 1930 krei « la Inter-Territorial Language Comitato » (Inter-Teritorial Language Commite), sub la registaro de Tanganjiko, Zanzibaro, Kenjo kaj Ugandujo. Tiu komitato celis favorigi la emerĝon de norma suahila, difinitante solan ortografion kaj harmoniiginte gramatikajn kaj leksikajn uzadojn. Ĝi devus ankaŭ kontroli kaj promocii eldonaĵoj en suahila literaturo. Kuraĝigi afrikajn verkistojn kiuj elektis verki en suahila. La granda evento de tiu periodo estis la eldono de la difinita suahila-angla vortaro « Standard swahili- english dictionary » de Frederick Johnson, la unua sekretario de la Komitato, kies ĝia laboro aperis en 1939.

De 1948 ĝis 1952, la Komitato eniris sub la jurisdikcio de la Orienta Afriko Alta Komisiono. La kreado de la Orienta Afrika Literatura Oficejo senŝarĝigis el la afrika promocia literaturo.

En 1952, la Komitato estis aneksigita al la Orienta Afrika Instituto de Sociaj Esploroj ĉe Makerere Gimnazio en Kampala (Ugandujo). De 1953, la bulteno de la Komitato nomiĝis kiel titolo « Revuo de la Orienta Afrika Suahila Komitato. » (Journal of East African Swahili Commite). En 1964, la Komitato estis transformita en Instituto de la suahila Esploro kaj estis aneksiniĝita al Dar es Salaam Universitato de ĝia bulteno nun estas nomata suahila Ĵurnalo de la Instituto de suahila esplorado.


Ekde 1948, la Komitato kontribuis multe al la rapida disvolviĝo de la suahila, speciale en Tanzanio.

4- Suahila literaturo.

Grava skribita literaturo estis disvolvita en 18-a kaj 19-a jarcentoj. Temas pri ĝenerale religia kontrolita literaturo, tre dependa al arabaj modeloj. Simile al tiu sciencula kaj apologa kreis sin riĉan parolan registron kaj popularajn kantojn, fabelojn, proverbojn, historikajn enigmajn rakontojn kiuj Edward Steere faris bonega specimemo en liaj suahila.

Kiam alvenis kristanajn misiistojn suahilan lingvon estis floritiĝis en multnombro da publikaĵoj celante al instruado de katekizo aŭ pedagogia (tradukado de la Sankta Biblio, katekismoj, kantikoj, himnoj, preĝoj, kaj lernlibroj…).

La jaro 20 iĝis floradperiodo pri suahila. Tie kaj ĉi tie, naskiĝis multajn revuojn skribita en suahili jen ekzelpe : « Mambo leo18», « Rafiki yangu19 » kiu iĝis poste « Rafiki yetu20 » Tiuj revuoj ludis gravan rolon kaj stimulis la kreon en suahila literturo kaj stimulis kaj gustumon de la legaĵo al multnombaj afrikoj antaŭe lernajagi.

La suahila literaturo, ke oni povas nomi modernan estas la fakto de inspiritaj verkistoj tre large de la parola tradicia literaturo. Oni pouvus citi, en tiu bonĉanco, « Habari za Wakilindi21 », detale raporti de Abdallah bin Hemedi al Ajjemy, kiu estas bona ekzemplo de la parola literaturo aventura skribita. Aŭ ankoraŭ « Uhuru wa watumwa22 », rakonto en proso transidirita al aŭtoro (James Juma Mbotela) de sia patro, kaptita inter karavano de raziaefiko.

En la sama idearo de la komplikpoesio, oni povus situi la faman poeton Shaaban Roberton, naskiĝis al Tanga en Tanzanio ĉirkaŭ 1910, kaj forpasis en 1962 en sia naskiĝurbo. Suahila lingvo ne estis la sole ilo estigi grandan floradon de la devenaj verkoj (romanoj, fabeloj, poemoj, teatraĵoj…) ; sed, malsufiĉa faro en Afriko por ke oni rimarkigas, multaj egaj verkoj de la monda literaturo estis tradukitaj aŭ adaptita en suahila. Pri la biblio ekzemple oni povas citi, Le marchand de Venise23, La tempête24, Le livre de la jungle25; Le médecin malgré lui et Le bourgeois gentilhomme26; Les mille et une nuits27. Les voyages de Gulliver28; L’île au trésor29

Post multaj libroj estis tradukitaj el suahila al strangaj lingvoj kiel, franca, angla, japana, vice – versa. Hodiaŭ aliaj libroj estas tradukitaj el suahila al esperanto aŭ el esperanta al suahila ĉu vi scias!

La studadoj pri la lingvo kaj siaj dialektoj kiu stimulas la publikaĵon de grava multnombo da suahila libroj.

En ĝia bulteno, ĝi regule suplementoj aŭ vortaro de F.Johnson, prefere pri teknikaj vortaroj pri agrikultura, la juro, la medecino kaj sciencoj.

1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   30


Elŝuti 0.65 Mb.

  • Trafo de koloniado kaj Kristian Misiioj en la suahila.
  • 4- Suahi l a literaturo.

  • Elŝuti 0.65 Mb.